1

Πορεία Ενάντια Στη Σαρία και Αντιδιαδηλώσεις | Νέα Υόρκη, 10 Ιουνίου 2017

 

Το Σάββατο 10 Ιουνίου διοργανώθηκαν περίπου 30 αντιμουσουλμανικές διαδηλώσεις σε όλη την Αμερική, που ονομάστηκαν από τους δεξιούς διοργανωτές “March Against Sharia” (“Πορεία Ενάντια στη Σαρία”). Στην Νέα Υόρκη, την ώρα της πορείας είχαν καλεστεί αντι – διαδήλωσεις που αριθμητικά υπερείχαν κατά πολύ της αρχικής συγκέντρωσης.

Οι αντιμουσουλμανικές συγκεντρώσεις ανά τη χώρα, οργανώθηκαν από τον 29χρονό Σκότ Πρέσλερ, συνιδρυτή της οργάνωσης Gays For Trump*1 (και της ACT for America, παλιότερα γνωστής ως American Congress for Truth), και υποτίθεται πως αντιτίθενται στον Ισλαμικό εξτρεμισμό, τη βία εναντίων των γυναικών συμπεριλαμβανομένου και του ακρωτηριασμού γυναικείων γεννητικών οργάνων και στην καταπίεση της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας.

Η Act for America περιγράφεται από τον Αμερικάνικο Μη Κερδοσκοπικό Νομικό Οργανισμό Southern Poverty Law Center (SPLC) ως “η μεγαλύτερη αντι-μουσουλμανική ομάδα στην Αμερική” και έχει ιστορικό στις αντι-μουσουλμανικές διοργανώσεις και δράσεις από την ίδρυση της το 2007. Ιδρύθηκε από Λιβανέζους Χριστιανούς και την Αμερικανίδα – πλέον υπήκοο – Brigitte Gabriel*2.

Μεταξύ των συμμετεχόντων της πορείας στη Foley Square στις 10 Ιουνίου, ήταν oι οπαδοί της λευκής υπεροχής “Identity Evropa” και ο δεξιός προβοκάτορας Gavin McInnes, με τον τελευταίο να είναι και προβεβλημένος ομιλητής. Τόσο οι “Identity Evropa”, όσο και ο McInnes έχουν μακρά ιστορία σε αντι-μουσουλμανικές, ρατσιστικές, σεξιστικές και αυταρχικές δράσεις και θέσεις. “ΟΧΙ ΑΛΛΟΥΣ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΥΣ” έγραφαν κάποια χαρακτηριστικά πλακάτ στη συγκέντρωση.

η σημαία “Blue lives matter” που αναφέρεται στις ζωές των αστυνομικών

Στην Πορεία Ενάντια στη Σαρία περιλαμβάνονταν πλακάτ και συνθήματα υπέρ του Τραμπ, Αμερικανικές σημαίες, σημαίες της Αποικιακής Περιόδου, σύμβολα υπέρ της Αστυνομίας (Blue Lives Matter) και σημαίες του φανταστικού ανύπαρκτου κράτους “Κεκιστάν”, ένα σύμβολο της alt right*3 που γεννήθηκε στο site 4Chan και θυμίζει τη ναζιστική σημαία*4. Οι συμμετέχοντες έκαναν συχνά το σύμβολο του ΟΚ με τα δάχτυλα τους, μια χειρονομία που έχει οικειοποιηθεί η Αμερικάνικη ακροδεξιά, η alt right και οι υποστηρικτές του Τραμπ. Οι ίδιοι συχνά παραδέχονται πως κάνουν τη χειρονομία για προκαλέσουν τους φιλελεύθερους και τους αριστερούς*5.

το πόστερ για την Παλαιστίνια ακτιβίστρια Λίντα Σαρσούρ και η πράσινη σημαία του “Κεκιστάν”

Ένα πόστερ που βρισκόταν ψηλά καθ’ όλη τη διάρκεια της Πορείας Ενάντια στη Σαρία, έδειχνε ένα κόμικ που εμφάνιζε την Αμερικανίδα Παλαιστίνια ακτιβίστρια Λίντα Σαρσούρ, με έναν ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο, να εμπλέκεται σε σεξουαλικές πράξεις με κάποιον που θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως είναι ο Προφήτης Μωάμεθ.

Κατά τη διάρκεια της Πορείας Ενάντια στη Σαρία έγιναν δύο αντι-διαδηλώσεις στη Νέα Υόρκη. Η μια αφορούσε ένα πιο φιλελεύθερο κοινό με διάφορους ομιλητές και είχε τίτλο “Η Νέα Υόρκη Αγαπά τους Μουσουλμάνους”. Γινόταν κάποια τετράγωνα πιο πέρα από την Foley Square και μακριά από την πορεία, ώστε να μην υπάρχει ούτε οπτική, ούτε ηχητική επαφή. Η δεύτερη αντιδιαδήλωση είχε ως αφετηρία την Centre Street και είχε ως σκοπό να δημιουργήσει φασαρία και να διακόψει την πορεία.

 

“Πιάστε τους από το μουνί” (σ.σ. Grab ‘em by the pussy!: ένα σύνθημα που παραπέμπει σε ατάκα του Τράμπ μετά απο ένα βίντεο που βγήκε στην επιφάνεια προεκλογικά) φώναζε η Πορεία Ενάντια στη Σαρία στις γυναίκες και τους άντρες της αντι-διαδήλωσης που τους κοιτούσαν .

“Όχι στον Τραμπ, Όχι στην Κου Κλουξ Κλάν, Όχι στην Φασιστική Αμερική” φώναζαν οι συμμετέχοντες στη αντι-διαδήλωση όταν συναντήθηκαν οι δύο πλευρές.

“Ναι στον Τράμπ, Ναι στην Κου Κλούξ Κλάν, Ναι στη Φασιστική Αμερική” απάντησαν οι συμμετέχοντες της Πορείας Ενάντια στη Σαρία.

Οι άνθρωποι που βρίσκονταν στη Centre Street φορούσαν μαντήλες, κιπά, μέχρι και τουρμπάνι με τα χρώματα της αμερικάνικης σημαίας και κρατούσαν πινακίδες γραμμένες στα Αγγλικά, τα Ισπανικά και τα Αραβικά. Τα συνθήματα μιλούσαν για αλληλεγγύη όχι μόνο για τους Αμερικανούς Μουσουλμάνους, αλλά των Μουσουλμάνους διεθνώς, τους πρόσφυγες, τους μαύρους, τις γυναίκες, τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, τους εργάτες και τους καταπιεσμένους σε όλο τον κόσμο. Η εντυπωσιακή πληθώρα των πλακάτ και των συνθημάτων καταδίκαζαν τον αυταρχισμό, το ρατσισμό και το φασισμό.

“Μαύροι, Λατίνοι, Άραβες, Ασιάτες και Λευκοί” φώναζαν οι συμμετέχοντες στην αντι-διαδήλωση “Ενωθείτε! Ενωθείτε! Ενωθείτε να παλέψουμε ενάντια στη δεξιά”.

Η αντι-μουσουλμανική ιστορία της ACT for America, δηλαδή η οργανωτική ομάδα των διαδηλώσεων σε όλη την Αμερική, περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την εναντίωση στην πώληση χαλάλ κρεάτος στην Αμερική καθώς και στη διαθεσιμότητά του στα δημόσια σχολεία*6. Επίσης περιλαμβάνει τη συνεργασία με την Ann Corcoran, ιδρύτρια του αντι-προσφυγικού blog Refugee Resettlement Watch*7 ενάντια στους μετανάστες και τους αιτούντες άσυλο στην Αμερική, ειδικά τους Σύριους πρόσφυγες.

Η ιδρύτρια του ACT, Brigitte Gabriel, έχει στο παρελθόν συνεργαστεί με τον ακροδεξιό και αντι-gay Αμερικάνο τηλε-ευαγγελιστή Pat Robertson πριν ακόμα δημιουργηθεί η ACT. Σε μια ομιλία της για την οργάνωση “Χριστιανοί Ενωμένοι για το Ισραήλ” (CUFI) το 2007, είπε πως “Ο Αραβικός κόσμος…δεν έχει ψυχή”. “Είναι αποφασισμένοι να σκοτώσουν και να καταστρέψουν”.*8

Ένα νεαρός άντρας στην αντι-διαδήλωση κρατούσε ένα πλακάτ που έγραφε “Φασισμός. Φονταμενταλισμός”. Δυο τόξα έδειχναν προς καθεμιά από τις δύο λέξεις. “Γάμησέ τα” έγραφε από κάτω.

Φωτορεπορτάζ & σύντομο βίντεο

όπου μεταξύ άλλων θα παρατηρήσουμε:

στους ακροδεξιούς διαδηλωτές τα λευκά καπέλα είναι οι Oath Keepers, μια ακροδεξιά εταιρεία security από πρώην αστυνομικούς και στρατιωτικούς. Το μπλουζάκι με το σήμα sheepdog, έχει πάλι να κάνει με το Blue lives matter, και εννοεί την επιλογή του να μην είσαι ούτε λύκος (εγκληματίας), ούτε πρόβατο, αλλά “τσοπανόσκυλο” (να διαφυλάττεις την τάξη).

Στη διαδήλωση των αντιρατσιστών οι φωτογραφίες είναι των δύο νεκρών και του ενός τραυματία από την πρόσφατη ρατσιστική επίθεση στο Πορτλαντ αλλά και η Rahma Warsame, η γυναίκα που κακοποιήθηκε βάναυσα στο Οχάιο, στις αρχές Ιουνίου, αμέσως μετά την κυκλοφορία της είδησης για την τρομοκρατική επίθεση στο Λονδίνο.

 

Παραπομπές:

  1. https://www.facebook.com/scott.presler/videos/10103671379567867/
  1. https://www.splcenter.org/fighting-hate/extremist-files/group/act-america
  2. Alt right θα ονομάζαμε μια ακροδεξιά ιδεολογία, στο κέντρο της οποίας βρίσκεται η πεποίθηση ότι η «λευκή ταυτότητα» δέχεται επίθεση από πολυπολιτισμικές δυνάμεις και υπονομεύεται μέσω εννοιών όπως η πολιτική ορθότητα και η κοινωνική δικαιοσύνη.
  1. https://www.splcenter.org/hatewatch/2017/05/08/what-kek-explaining-alt-right-deity-behind-their-meme-magic

https://www.reddit.com/r/CringeAnarchy/comments/63l6el/the_geniuses_of_rfuckthealtright_have_discovered/

  1. https://theoutline.com/post/1428/the-ok-sign-is-becoming-an-alt-right-symbol;
  2. https://actforamericahouston.wordpress.com/2013/11/26/halal-secretly-shoving-sharia-islamic-law-down-your-throat/; https://twitter.com/actforamerica/status/507548684146720768
  3. http://www.actforamerica.org/refugee_resettlement
  4. https://www.youtube.com/watch?v=aaocTdWOtJ4

“The difference, my friends, between Israel and the Arabic world, is the difference between civilization and barbarism.  It’s the difference between goodness and evil.  And this is what we’re witnessing in the Arabic world.  They have no soul.  They are dead-set on killing and destruction.” [Brigitte Gabriel, speaking at Christians United for Israel (CUFI) in 2007.]

 

 




in seconds – Trump και κλιματική αλλαγή

Με αφορμή τη συζήτηση που προέκυψε απ’ την απόφαση Trump για αποχώρηση από τη συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, ένα σύντομο σχόλιο από την Ζωή Βροντίση, ερευνήτρια ενεργειακής και κλιματικής πολιτικής και πρόεδρο του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης.




Droneworld: η εποχή των κηφήνων

 

Πριν δύο μήνες περίπου προβλήθηκαν στα δελτία των 20:30 και στα διεθνή Μέσα πλάνα από την βομβαρδισμένη και εγκαταλελειμμένη Συρία. Οι εικόνες αυτές τραβήχτηκαν και μεταδόθηκαν από μια κάμερα που ήταν τοποθετημένη πάνω σε ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος (UAV), γνωστότερου ως drone. Πριν λίγες ημέρες είδα πρώτη φορά drone στο κέντρο της Αθήνας. Στην παρέλαση πάλι, της 25ης Μαρτίου τα drones του στρατού έκαναν επίσημα την πρώτη τους εμφάνιση στο ελληνικό κοινό.

drones2

…Καλώς ήρθατε στην εποχή των drones…

Τα drones, που στην κυριολεξία σημαίνουν κηφήνες, είναι αρκετά δημοφιλή εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Αρκεί κάποιος να αναλογιστεί ότι από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 τα βλέπουμε σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας, ενώ δεν είναι λίγες και οι τηλεοπτικές σειρές και τα animation που τα προβάλλουν, εξοικειώνοντας και απενοχοποιώντας τους τηλεθεατές με την ύπαρξη και τη χρήση τους.

Η παρουσία τους ωστόσο δε μένει μόνο στις οθόνες, καθώς τα drones έχουν πολλές χρήσεις. Η Amazon θέλει να αποστέλλει βιβλία με drones, στην Αυστραλία τα χρησιμοποιούν για να εντοπίζουν τους καρχαρίες, η Google μέχρι το 2017 θέλει να μεταφέρει τα εμπορεύματα της με drones (1), στην Τεχεράνη μεταφέρουν φορτία μεθαμφεταμίνης, ενώ στην Β. Ντακότα ψηφίστηκε νόμος όπου η αστυνομία θα διαθέτει drones εξοπλισμένα με οπλισμό όπως: τέιζερ, λαστιχένιες σφαίρες, δακρυγόνα κ.α. (2). Η χρήση τους, πάλι, για στρατιωτικούς σκοπούς είναι ακόμα μεγαλύτερη (3). Η μεγάλη διάδοση της χρήσης των UAV έχει σήμερα δημιουργήσει τεράστια βιομηχανία, η οποία όπως είναι αναμενόμενο, προκαλεί αλλαγές σε παγκόσμιο επίπεδο (4).

Στην Ελλάδα (5) πάλι, σύμφωνα με δημοσιεύματα, οι κυβερνήσεις (τόσο ΝΔ-ΠΑΣΟΚ όσο Σύριζα-ΑΝΕΛ) συζητάνε την αγορά drones και για άλλες χρήσεις- εκτός δηλαδή από μαχητικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη που κατέχει ήδη ο στρατός- σκέφτονται να ενισχύσουν τον εξοπλισμό τους με drones για την επιτήρηση των συνόρων, για συλλογή δεδομένων, για παρακολούθηση διαδηλώσεων κ.α. (6). Σε παράλληλους χρόνους, η αμερικάνικη κυβέρνηση επιμένει ώστε το ελληνικό έδαφος να αποτελέσει πεδίο για στάθμευση των αμερικάνικων drones. Αίτημα το οποίο ακόμα εκκρεμεί.

Πολλά είναι τα ερωτήματα που αναπτύσσονται σε σχέση με τη διάδοση των drones, τόσο δεοντολογικά, όσο και νομικά. Αρκεί κάποιος να σκεφτεί ότι τα μαχητικά drones χρησιμοποιούνται στις σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις για να εντοπίζουν και να πλήττουν στόχους σε τοποθεσίες που θεωρούνται ριψοκίνδυνες ή απρόσβατες. Η μυστική χρήση τους από την αμερικάνικη κυβέρνηση και το στρατιωτικό της μηχανισμό έχει προκαλέσει αμφιλεγόμενες αντιδράσεις, καθώς σύμφωνα με δημοσιεύσεις παραβιάζει διεθνείς συνθήκες ανθρώπινων δικαιωμάτων.

drones5

Τι συμβαίνει με τα drones;

Σύμφωνα με το Bureau of Investigative Journalism (Γραφείο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας), από το 2002 η αμερικάνικη κυβέρνηση έχει σκοτώσει περισσότερους από 4.000 στρατιώτες και άμαχους πολίτες στο Αφγανιστάν, το Πακιστάν, τη Σομαλία και την Υεμένη (7).

Οι αποκαλύψεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα την άμεση διεξαγωγή έρευνας από το Κογκρέσο, καθώς η κυβέρνηση Ομπάμα κρατούσε μυστική την πληροφορία, ενώ παράλληλα διατηρούσε απόρρητες τις ταυτότητες των ανθρώπων που σκοτώθηκαν από τη χρήση μαχητικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Η ιστοσελίδα The Intercept , που επικεντρώνεται στις κατασκοπευτικές δραστηριότητες της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας (NSA), δημοσίευσε απόρρητα έγγραφα με τίτλο “The Drone Papers” όπου αποκάλυψε ότι πολλοί άνθρωποι σκοτώθηκαν από τη χρήση μαχητικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Σύμφωνα με τα έγγραφα, η κυβέρνηση Obama πραγματοποίησε βομβαρδισμούς -παρά τις πληροφορίες που είχαν ότι, προκαλούσαν το θάνατο σε άμαχο πληθυσμό- συνεχίζοντας έτσι την πολιτική στρατηγική που είχε ξεκινήσει ο G. W. Bush, αντιμετωπίζοντας τον κόσμο ως πεδίο μάχης (8).

drones6

Λίγη ιστορία…

Ήταν πριν 14 χρόνια, στις 4 Φεβρουαρίου του 2002, όταν η CIA χρησιμοποίησε για πρώτη φορά ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος τύπου: Predator (9), με στόχο τη δολοφονία ενός ανθρώπου. Ο στόχος βρισκόταν στην επαρχία Paktia, στο Αφγανιστάν, κοντά στην πόλη Khost. Ο επιδιωκόμενος στόχος ήταν o Osama Bin Laden, ή τουλάχιστον κάποιος υπάλληλος της CIA είχε σκεφτεί ότι με τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών θα ήταν πιο εύκολη η δολοφονία του. Λίγο μετά το περιστατικό και την αποτυχία της προσπάθειας, ο Donald Rumsfeld -Υπουργός Άμυνας της κυβέρνησης Bush- εξήγησε ότι “ Η εν λόγω ενέργεια έλαβε χώρα με στόχο την καταστροφή ενός εργοστασίου παραγωγής πυραύλων”. Το περιστατικό συνέβη όταν ο στρατός -για ένα μικρό χρονικό διάστημα- βοηθούσε το πρόγραμμα της CIA. Σύμφωνα με δημοσιογράφους και μετά από συνεντεύξεις με κατοίκους της περιοχής που βομβάρδισε η αμερικάνικη κυβέρνηση, έγινε γνωστό πως οι νεκροί ήταν άμαχοι, οι περισσότεροι εκ των οποίων ήταν συλλέκτες μεταλλικών απορριμάτων. Κάπως έτσι ξεκίνησε -να γίνεται γνωστή- η ιστορία της χρήσης των drones.

Γράφει ο Mark Mazzetti, στο βιβλίο του ‘The Way of the Knife’. “Είναι σπάνια η τεχνολογία που μπορεί να αλλάξει το πρόσωπο του πολέμου. Στο πρώτο μισό του περασμένου αιώνα τα τανκς και τα αεροπλάνα μεταμόρφωσαν τον τρόπο που ο κόσμος διεξήγαγε τους πολέμους του. Στα πενήντα χρόνια που ακολούθησαν κυριάρχησαν οι πυρηνικές κεφαλές και τα ICBMs, όπλα τρομακτικής δύναμης που έδωσαν ζωή σε νέα δόγματα ώστε να αποθαρρύνουν τα κράτη από το να τα χρησιμοποιήσουν. Η έλευση των μαχητικών drones απείλησε αυτή τη λογική: Ο πόλεμος πλέον είναι πολύ πιο εύκολος γιατί φαίνεται ελεύθερος από ρίσκο. Ο πήχης του πολέμου έχει κατέβει, η τηλεκατευθυνόμενη εποχή έχει ξεκινήσει και τα drones που σκοτώνουν έγιναν αντικείμενο γοητείας μέσα στη CIA” (2012:100)

Η σκέψη για την κατασκευή μαχητικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών ξεκινάει ακριβώς από αυτό που περιγράφει ο Mazzeti, για έναν πόλεμο χωρίς ρίσκο. Όταν λίγο πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο άρχισε να απασχολεί στρατιωτικούς, ερευνητές και επιστήμονες το πώς θα διεξάγουν πολέμους χωρίς να σκοτώνεται το ανθρώπινο δυναμικό τους (10).

(…) στο Πακιστάν, οι έφηβοι έχουν δημιουργήσει τη δική τους αργκό και αντί να λένε “Fuck you” και “άντε γαμήσου”, όπως λένε οι περισσότεροι έφηβοι του πλανήτη, λένε “I hope you get droned”.

Η ιστορία όμως των μαχητικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών δεν έχει να κάνει μόνο με την ιστορική κατασκευή τους αλλά αποτελεί και μια ιστορία γεωγραφίας. Από τις ζούγκλες του Βιετνάμ μέχρι τα βουνά του Πακιστάν, οι άνθρωποι ξέρουν και ξεχωρίζουν τα drones από τον ήχο τους. Για παράδειγμα, στο Πακιστάν, οι έφηβοι έχουν δημιουργήσει τη δική τους αργκό και αντί να λένε “Fuck you” και “άντε γαμήσου”, όπως λένε οι περισσότεροι έφηβοι του πλανήτη, λένε “I hope you get droned”, “ελπίζω να σε βρει το drone”. Έτσι τα drones έχουν μετατραπεί σε οιονεί βρισιές, οι οποίες κυριαρχούν τη ζωή τους ως ένα αντικειμενικό γεγονός που τους σκοτώνει ενώ την ίδια στιγμή το εύχονται σε φίλους.

Ντρονοποίηση;

Δανειζόμενοι τον όρο “ντρονοποίηση” από τον Grégoire Chamayou, φαίνεται τελικά ότι το να γράφει κάποιος για τα drones είναι σαν προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει τον τρόπο με τον οποίο η δυστοπία και το φαντασιακό αποτελούν κομμάτι της εν λόγω πραγματικότητας.

Για παράδειγμα, ο χρήστης ενός μαχητικού drone κατέχει μια κυρίαρχη εξουσία που όταν χρησιμοποιήσει βία, ρίχνοντας ένα πύραυλο στον στόχο που έχει εντολή, ο ίδιος ο χρήστης έχει μια απόσταση από το συμβάν, σαν να παίζει video game, την ίδια στιγμή όμως ο ίδιος βρίσκεται σε μια μόνιμη ασφάλεια και ασυλία από το αντικείμενο της επίθεσης του.

drones4

Από την άλλη, τα μη μαχητικά drones αποτελούν εργαλεία για την καλύτερη εξυπηρέτηση και προστασία των πολιτών. Από πότε όμως η τεχνολογία, όπως το Διαδίκτυο, τα κοινωνικά δίκτυα, οι CCTV cameras και τα drones, θεωρούνται ουδέτερα, χωρίς σκοπό και συμφέρον; Στην προσπάθεια της ανάλυσης των drones, θα πρέπει αρχικά να παραδεχτούμε ότι η τεχνολογία άρα και τα drones αποτελούν συνέχεια της κυρίαρχης τάξης και του συστήματος. Είναι εργαλεία μιας θεσμοθετημένης εξουσίας που στόχος τους δεν είναι απλά να υπηρετούν τις ανάγκες και τις επιθυμίες των ανθρώπων αλλά μάλλον περισσότερο να επεκτείνουν τον έλεγχο των εκάστοτε κυβερνήσεων. Μήπως τελικά, τα drones έχουν μετατραπεί σε εργαλεία επιτήρησης και ελέγχου, αντικαθιστώντας το σύγχρονο Panopticon του Bentham; Πόσα drones άραγε θα χρησιμοποιηθούν στο σύντομο μέλλον μετά τα συμβάντα σε Γαλλία και Βέλγιο; Πόσα drones θα τεθούν σε χρήση για την καλύτερη φύλαξη των συνόρων για τις προσφυγικές ροές, στο όνομα μιας νέας μορφής ασφάλειας;

Τα παραπάνω ερωτήματα δεν αφορούν την προστασία των προσωπικών μας δεδομένων ενάντια στην ασφάλεια που ισχυρίζονται ότι μας παρέχουν αλλά της ελευθερίας μας ενάντια στον έλεγχο.

Φαίνεται λοιπόν σαν να οδεύουμε προς έναν κόσμο σαν αυτόν που περιγράφει ο Mike Davis όπου : “Ο πραγματικός έλεγχος πάνω στις κινήσεις των ανθρώπων δεν έχει τόση ανάγκη από τα τείχη (σύνορα), όσο έχει την τεχνολογία. Αυτή είναι και η σφαίρα προς τη δημιουργία μιας κοινωνίας ολοκληρωτικού ελέγχου”, μιας κοινωνίας που όλοι εποπτεύουμε, καταπιέζουμε και επιτηρούμε.

 

Παραπομπές:
(1) To πρόγραμμα της Google ονομάζεται Project Wing έχει ήδη ξεκινήσει τις δοκιμαστικές πτήσεις ενώ πριν κάποιους μήνες έκανε το γύρο του Διαδικτύου ένα βίντεο με μια δοκιμαστική πτήση. Δείτε εδώ: http://www.digitaltrends.com/cool-tech/watch-googles-new-project-wing-drone-deliver-a-package/
(2) Η American Civil Liberties Union (ACLU), επισήμανε ότι η απόφαση είναι επικίνδυνη διότι η χρήση τέτοιων μέσων θα καταστήσει ευκολότερη τη χρήση βίας εξ αποστάσεως από την αστυνομία. Τα μη θανατηφόρα όπλα σκοτώνουν και αυτά. Σύμφωνα με τον ιστότοπο killedbypolice.net, τουλάχιστον 779 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από την αστυνομία στις ΗΠΑ μέχρι στιγμής μέσα στο 2015.
(3) Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS), η χρήση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) για στρατιωτικούς ή άλλους σκοπούς θα είναι πολύ μεγαλύτερη στο μέλλον εξαιτίας της μείωσης του μεγέθους και του κόστους τους. https://www.iiss.org/en/about%20us/press%20room/press/archive/2014-9797/february-262d/use-of-drones-7b1b
(4) Για παράδειγμα η British Aerospace έχει μετοχές για την κατασκευή μη επανδρωμένων αεροσκαφών στις περισσότερες αγορές όπως το Ισραήλ, Νότια Αφρική, Γερμανία και Σουηδία.
(5) Τι ισχύει στην Ελλάδα και τι αξίζει να γνωρίζετε; http://www.pttl.gr/drones-rules-in-greece-00527/
(6) Η Ελλάδα στο Ισραήλ για να ψωνίσει drones που έχουν “δοκιμαστεί” στη Γάζα http://www.thepressproject.gr/article/69610/I-Ellada-sto-Israil-gia-na-psonisei-drones-pou-exoun-dokimastei-sti-Gaza
(7) Get the data: Drone wars: https://www.thebureauinvestigates.com/category/projects/drones/drones-graphs/
(8) Από το 2012 o James Bradley με τη χρήση εργαλείων εικόνας και πληροφορίας που διατίθενται δημόσια από το Bureau of Investigative Journalism και το Google Satellite View ανεβάζει εικόνες από επιθέσεις αμερικάνικων drones στο λογαριασμό “Dronestagram”. Η κάθε ανάρτηση είναι συνοδευόμενη από ημερομηνία, τοποθεσία και σύντομη περιγραφή του συμβάντος, αναμεταδίδεται σε άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
(9) Το σύστημα Predator σχεδιάστηκε για το Υπουργείο Άμυνας με σκοπό να κατέχει κάθε πληροφορία, να μπορεί να παρακολουθεί και να επιτηρεί σε συνδυασμό με την ικανότητα να μπορεί να σκοτώνει σε περίπτωση πολέμου. Η κατασκευή του άρχισε να πραγματοποιείται τη δεκαετία του 1980. Η επιλογή του ονόματος έχει αναφορές από την ταινία επιστημονικής φαντασίας με πρωταγωνιστή τον Arnold Schwarzenegger, όπου τα τα ρομπότ αιωρούνται στον ουρανό με στόχο να σκοτώσουν ανθρώπους.
(10) Η Ιστορία των Drones: https://understandingempire.wordpress.com/2-0-a-brief-history-of-u-s-drones/




“Εμείς οι πρόσφυγες”, οι άνθρωποι χωρίς δικαίωμα να έχουν δικαιώματα

φωτό: Pen Tri

φωτό: Pen Tri

Το «Εμείς οι πρόσφυγες», από τις Εκδόσεις του 21ου Αιώνα, είναι μια συλλογή τριών κειμένων που τα χωρίζουν μεταξύ τους δεκαετίες, αλλά συναντιούνται κριτικά απέναντι στα τείχη που δεν σταμάτησαν ποτέ να υψώνονται απέναντι στους πρόσφυγες όλα αυτά τα χρόνια:

Το ομώνυμο «Εμείς οι πρόσφυγες», γραμμένο από την πολιτική φιλόσοφο Χάνα Άρεντ το 1943, ενώ έχει καταφύγει στις ΗΠΑ μαζί με τους χιλιάδες άλλους κυνηγημένους Εβραίους της Γερμανίας, το «Πέρα από τα δικαιώματα του ανθρώπου», του Ιταλού φιλοσόφου Τζόρτζιο Αγκάμπεν, ακριβώς πενήντα χρόνια αργότερα, ενώ η Ευρώπη γνώριζε νέα προσφυγικά κύματα και φυλαγόταν από «παράνομους μετανάστες», και το «Εξορία και βία», του Ιταλού ιστορικού Έντσο Τραβέρσο, γραμμένο πολύ πιο κοντά στις μέρες μας, το 2012, αλλά με το βλέμμα στο παρελθόν, προσπαθώντας να φωτίσει τις συγκλίσεις και τις σιωπές της διανόησης για τη θέση της προσφυγιάς στον κόσμο μας.

Όπως εύγλωττα εξηγεί το οπισθόφυλλο, το συγκεκριμένο βιβλίο «φέρνει πλάι-πλάι τα τρία αυτά κείμενα, την ίδια στιγμή που ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας περνάει στην κατάσταση του πρόσφυγα, στερημένου από κάθε δικαίωμα – κι ενώ η πολιτική τοποθέτηση απέναντι στο πρόβλημα της μετανάστευσης γίνεται αποφασιστική διαχωριστική γραμμή».

* * *

Στο δικό της δοκίμιο, «Εμείς οι πρόσφυγες», δημοσιευμένο το 1943, η Άρεντ χρησιμοποιεί μια παρομοίωση για τον –πηγάζοντα από απελπισία- ενθουσιασμό των Εβραίων της εποχής, να ασπαστούν κάθε νέα εθνική ταυτότητα που τους προσφέρεται κατά την περιπλάνησή τους, καθώς διώκονται από χώρα σε χώρα κι από ήπειρο σε ήπειρο:

«Καταγοητευόμαστε από κάθε καινούργια εθνικότητα με τον ίδιο τρόπο που μια εύσωμη κυρία είναι ευχαριστημένη με κάθε καινούργιο φόρεμα που υπόσχεται να της δώσει την επιθυμητή μέση. Το καινούργιο φόρεμα, όμως, της αρέσει μόνο για όσο καιρό πιστεύει στις θαυματουργές του ικανότητες, και θα το πετάξει μόλις ανακαλύψει ότι δεν αλλάζει το παράστημά της – ούτε άλλωστε και την κοινωνική της θέση. (…) Αν αρχίσουμε να λέμε την αλήθεια, ότι δηλαδή δεν είμαστε τίποτα άλλο παρά Εβραίοι, αυτό θα σήμαινε ότι εκθέτουμε τους εαυτούς μας στη μοίρα εκείνων των ανθρώπινων όντων που, απροστάτευτα από κάποια συγκεκριμένη νομοθεσία ή πολιτική συνθήκη, δεν είναι τίποτα άλλο παρά σκέτα ανθρώπινα όντα. Δύσκολα μπορώ να φανταστώ μια συμπεριφορά περισσότερο επικίνδυνη, δεδομένου ότι ζούμε σήμερα σε έναν κόσμο στον οποίο τα ανθρώπινα όντα καθαυτά έχουν πάψει να υφίστανται εδώ και καιρό, δεδομένου ότι η κοινωνία έχει ανακαλύψει τις διακρίσεις ως το μεγαλύτερο κοινωνικό όπλο με το οποίο μπορεί κανείς να σκοτώσει ανθρώπους δίχως αιματοχυσία, δεδομένου τέλος ότι τα διαβατήρια και τα πιστοποιητικά γέννησης, και μερικές φορές ακόμα και οι αποδείξεις φόρου εισοδήματος δεν είναι πλέον τυπικά έγγραφα αλλά ζητήματα κοινωνικών διακρίσεων.»

Ένας τρόπος για να αφανίσεις κάποιον είναι να τον κατατάξεις ως παρία, ιδιότητα που σύμφωνα με τον στοχασμό της Άρεντ αφορά «την κατάσταση των ανθρωπίνων πλασμάτων δίχως κράτος, των απάτριδων που αποκλείστηκαν από το σύστημα των εθνών-κρατών κι επομένως στερούνται κάθε δικαίωμα. Κοντολογίς, για την Άρεντ, οι παρίες ήταν άτομα που «δεν είχαν δικαίωμα να έχουν δικαιώματα» (right to have rights), πρόσωπα που ζούσαν σε κατάσταση «ακοσμισμού» και αορατότητας στο δημόσιο χώρο», υπενθυμίζει παρακάτω στο βιβλίο, στο άρθρο «Εξορία και βία», ο Έντσο Τραβέρσο.

Σε αντίθεση με τους κοινωνικά νεόπλουτους Εβραίους, οι «συνειδητοί» παρίες, δηλαδή οι Εβραίοι που αρνήθηκαν «τα κόλπα και τα τεχνάσματα της προσαρμογής και της αφομοίωσης», σύμφωνα με την Άρεντ, αποτέλεσαν την πρωτοπορία του λαού τους, αφού διατήρησαν την ταυτότητά τους διωγμένοι από χώρα σε χώρα. Κι αυτό γιατί, ενώ και οι μεν και οι δε μοιράζονται την ίδια κατάσταση που τους έχει επιβάλει η ιστορία, είναι δηλαδή εξίσου προγραμμένοι, οι παρίες λένε την αλήθεια για το ποιοί είναι, κι ας γίνονται δυσάρεστοι. Και τελικά, καταλήγει, η ιστορία τους επιβεβαιώνει, αφού την ίδια με αυτούς τύχη γνώρισαν στη συνέχεια κι άλλοι λαοί της Ευρώπης.

* * *

Πιάνοντας το νήμα από το συγκεκριμένο άρθρο της Άρεντ, μισό αιώνα αργότερα, σε μια εποχή του η Ευρώπη γνωρίζει ένα ακόμη κύμα προσφυγιάς ο ιταλός φιλόσοφος Τζιόρτζιο Αγκάμπεν διαπιστώνει στο άρθρο του «Πέρα από τα δικαιώματα του ανθρώπου» (1996), πόσο σαθρές είναι η ρητορίες περί προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αφού στην πράξη σκοντάφτουν στην έννομη τάξη του έθνους-κράτους.

«… κάθε φορά που οι πρόσφυγες δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά μαζικό φαινόμενο (όπως συνέβη το μεσοπόλεμο, και όπως συμβαίνει πάλι τώρα), τόσο αυτές οι οργανώσεις [αναφέρεται στην Κοινωνία των Εθνών, τον ΟΗΕ, τις διεθνείς και εθνικές επιτροπές, αρμοστείες, οργανισμούς και άλλους θεσμούς που ορίστηκαν αρμόδιοι για την προστασία των προσφύγων] όσο και τα μεμονωμένα κράτη, παρά τις επίσημες επικλήσεις των αναφαίρετων δικαιωμάτων του ανθρώπου, έχουν αποδειχθεί απολύτως ανίκανα όχι μόνο να επιλύσουν το πρόβλημα αλλά έστω να το αντιμετωπίσουν στοιχειωδώς. Κατ’αυτό τον τρόπο, το σύνολο του ζητήματος μεταφέρθηκε στα χέρια της αστυνομίας και των ανθρωπιστικών οργανώσεων».

Όπως είναι ολοφάνερο και στις μέρες μας, παρατηρώντας τους χειρισμούς του προσφυγικού κύματος που κορυφώθηκε στην Ευρώπη το 2015, το πραγματικό εμπόδιο επίλυσης του ζητήματος, δεν είναι άλλο από το πολιτικό σύστημα του κράτους-έθνους, που συνδέει τα ανθρώπινα δικαιώματα με την πολιτογράφηση, αποσυνδέοντας τα από την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη.

«Το ότι δεν υπάρχει κανένας αυτόνομος χώρος μέσα στην πολιτική τάξη του έθνους-κράτους για κάτι σαν τον καθαρό άνθρωπο καθαυτόν είναι εμφανές τουλάχιστον από το γεγονός ότι, ακόμη και στην καλύτερη των περιπτώσεων, η θέση του πρόσφυγα θεωρείται πάντα μια προσωρινή κατάσταση που πρέπει να οδηγήσει είτε στην πολιτογράφηση είτε στον επαναπατρισμό. Ένα μόνιμο καθεστώς «ανθρώπου καθαυτόν» είναι αδιανόητο για το δίκαιο του κράτους έθνους», διαπιστώνει ο Αγκάμπεν.

Ο Αγκάμπεν διαβλέπει μια λύση τόσο ριζοσπαστική που το άκουσμά της θα μπορούσε να αφήσει στον τόπο κάποιον που έχει γαλουχηθεί με ρητορείες εθνικοφροσύνης. Την εμπνέεται από το ιδιότυπο καθεστώς της Ιερουσαλήμ και το υπό συζήτηση ενδεχόμενο να αποτελέσει ταυτοχρόνως πρωτεύουσα δυο κρατικών οργανισμών χωρίς να διαιρεθεί εδαφικά, αλλά και από την «γη του κανενός» μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, όπου είχαν είχαν απελαθεί 450 Παλαιστίνιοι την εποχή εκείνη (μέσα του ’90). Οι συγκεκριμένοι Παλαιστίνοι, επισημαίνει ο Αγκάμπεν, είναι κάτι σαν τους παρίες της Άρεντ, «οι πρωτοπόροι του λαού τους», και η παρουσία τους εκεί αντεπιδρά στο έδαφος του Ισραήλ πολύ καθοριστικά. Κι αυτό, σημειώνει, μπορεί να εμπνεύσει ένα νέο μοντέλο για τη δεθνή κοινότητα:

«Η παράδοξη κατάσταση της αμοιβαίας εξωεδαφικότητας (ή, καλύτερα, α-εδαφικότητας) που αυτό θα συνεπαγόταν, θα μπορούσε να γενικευτεί ως πρότυπο νέων διεθνών σχέσεων. Αντί για δύο εθνικά κράτη που τα χωρίζουν αμοιβαία και απειλητικά σύνορα, θα μπορούσαμε να φανταστούμε δύο πολιτικές κοινότητες που κατοικούν στην ίδια περιοχή και βρίσκονται σε κατάσταση εξόδου η μία προς την άλλη, οι οποίες διαρθρώνονται μεταξύ τους με μια σειρά αμοιβαίων ετεροδικιών, όπου η καθοδηγητική έννοια δεν θα ήταν πλέον το ius [δικαίωμα] του πολίτη, αλλά μάλλον το refugium [άσυλο] του ατόμου.»

Έτσι, και η Ευρώπη θα μπορούσε, κατά τον Αγκάμπεν, να ειδωθεί ως ένας α-εδαφικός ή εξωεδαφικός χώρος «στον οποίο όλοι οι κάτοικοι των ευρωπαϊκών κρατών (πολίτες και μη πολίτες) θα ήταν σε θέση εξόδου ή καταφυγίου, και το καθεστώς του Ευρωπαίου θα σήμαινε το «είναι εν εξόδω» (έστω και σε ακινησία, προφανώς) του πολίτη». Κι έτσι η Ευρώπη θα έπαυε να είναι «τοπογραφικά αθροίσματα εδαφών», και η έννοια του λαού (που είναι μειονότητα) θα υπερίσχυε της έννοιας του έθνους πάνω στην οποία έχει στηριχθεί η κατασκευή της «Ευρώπης των εθνών». (…)

Και καταλήγει ως εξής: «Μόνο σε ένα έδαφος όπου οι χώροι των κρατών έχουν διαπεραστεί και έχουν παραμορφωθεί τοπολογικά με τον τρόπο αυτό, και που ο πολίτης θα έχει μάθει να αναγνωρίζει τον πρόσφυγα που ο ίδιος είναι, είναι σήμερα νοητή η πολιτική επιβίωση των ανθρώπων».

* * *

Ο Έντσο Τραβέρσο, με τη σειρά του, στο άρθρο «Εξορία και βία» (2012), εξετάζει τη στάση των εξόριστων διανοούμενων, Εβραίων και μη, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και διαπιστώνει πως χάθηκε μια ιστορική ευκαιρία συνάντησης μεταξύ της εβραϊκής και της «μαύρης» διασποράς.

Εκπρόσωποι και των δύο προσέγγισαν τις εκδοχές του αποκλεισμού και των διακρίσεων που βίωσαν οι λαοί από τους οποίους προέρχονταν, στη διάρκεια του 19ου και 20ου αιώνα, και λόγω της απόστασης που τους χώριζε από τα γεγονότα (αφού πια είχαν καταφύγει ως πρόσφυγες ή μετανάστες αλλού) κατάφεραν να δώσουν βαθύτερες ερμηνείες στα γεγονότα και τις μετατοπίσεις που συνέβαιναν, αποστασιοποιούμενοι συχνά ακόμη και από τις εθνικές ταυτότητες που κουβαλούσε ο καθένας τους.

Χαρακτηριστικά, μιλώντας για τη στάση των εξόριστων Εβραίων διανοούμενων στην Ευρώπης που είχαν βρει καταφύγιο στις ΗΠΑ, ο Τραβέρσο επισημαίνει ότι στα εγκλήματα των νικητών που γιορτάστηκαν ως νίκες –όπως οι βομβαρδισμοί και ο αφανισμός της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι- εκείνοι κράτησαν κυρίως αντικομφορμιστική στάση σε σχέση με τους υπόλοιπους διανοούμενους:

Ενσάρκωναν τα ανθρωπιστικά γνωρίσματα που η Χάνα Άρεντ απέδιδε στον παρία, εξηγεί ο Τραβέρσο: «την γενναιοψυχία, την ευαισθησία απέναντι στις αδικίες, την ευρύτητα πνεύματος και την απουσία προκαταλήψεων. Απάτριδες, ξέφευγαν από τα εθνικά στερεότυπα και αντιδρούσαν στα πιο σκοτεινά γεγονότα της εποχής τους, όχι σαν Ρώσοι, Αμερικανοί, Γερμανοί, ούτε καν σαν κυνηγημένοι Εβραίοι αποκλειστικά, αλλά σαν πολίτες του κόσμου (διαλεκτική αντιστροφή της πραγματικής τους κατάστασης ως απάτριδων και του «ακοσμισμού» τους».

Αυτό βέβαια, δεν κράτησε για πάντα και για όλα τα ζητήματα, ειδικά αφότου οι Εβραίοι διανοούμενοι έγιναν μέρος του κατεστημένου και συχνά «φυλακισμένοι στον ευρωκεντρισμό τους (…) έδειξαν μάλλον αδιαφορία, αν όχι εχθρότητα, απέναντι στο αντι-ιμπεριαλιστικό κύμα που θέριευε στην Ασία και την Αφρική μετά τον Β. Παγκόσμιο Πόλεμο».

Οι Τραβέρσο αναφέρεται σε δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα μαύρων εξόριστων διανοούμενων, του Γ.Ε.Μπ. Ντουμπόις και του μαρξιστή ιστορικού από το Τρινιντάντ Σ.Λ.Ρ.Τζέιμς που προσέγγισαν κριτικά την αποικιοκρατία και ανέδειξαν τον ολοκληρωτισμό του δυτικού πολιτισμού.

«Για τη Χάνα Άρεντ [The origins of Totalitarianism (1951)], ο ολοκληρωτισμός δεν ήταν απλώς ένα πολιτικό καθεστώς που δεν αντιστοιχούσε στις κλασσικές τυπολογίες αλλά και μια εμπειρία καταστροφής της πολιτικής ως τόπου έκφρασης της πολλαπλότητας των ανθρώπων, χωρίς την οποία δεν θα μπορούσε πια να υπάρχει ούτε ελευθερία ούτε δυνατότητα δράσης» | Έντσο Τραβέρσο, «Εξορία και βία» (2012)

Ο Ντουμπόις, που αρχικά εξέτασε τον ρατσισμό ως διάκριση με βάση το χρώμα, σπουδάζοντας και ταξιδεύοντας στην Γερμανία, στις ΗΠΑ και αλλού, διαπίστωσε ότι τα άλλα είδη ρατσισμού δεν ήταν ασύνδετα μεταξύ τους και ανακαλύπτοντας τις ομοιότητές τους κατάφερε να κατανοήσει καλύτερα το «μαύρο πρόβλημα»:

Όπως γράφει στο “The Negro and the Warsaw Ghetto” (1949), «πέρα από το “σύνορο του χρώματος”, της εθνικής ή θρησκευτικής καταπίεσης, ο ρατσισμός «διέσχιζε τα φυσικά φράγματα, τα φράγματα του χρώματος, της πίστης, της κοινωνικής θέσης – ήταν μάλλον ένα ζήτημα πολιτισμικής διαπαιδαγώγησης, στρεβλής παιδείας, ανθρώπινου μίσους και προκαταλήψεων που αφορούσαν κάθε είδους ανθρώπους και έκανε άπειρο κακό σε όλους τους ανθρώπους».

Ο Τζέιμς, που υπήρξε μέλος της αφροαμερικανικής και καραϊβικής διανόησης η οποία στρατεύτηκε ενάντια στον ιταλικό φασισμό κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Αιθιοπία, διέκρινε μια σαφέστατη σύνδεση ανάμεσα στην αποικιοκρατική βία και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του φασισμού. Και πίστευε στην επανάσταση, υπενθυμίζει ο Τραβέρσο. Σε αυτό διέφερε από τους γερμανοεβραίους εξόριστους, η κριτική σκέψη των οποίων «εντασσόταν σ’έναν ορίζοντα σημαδεμένο από την τομή του Άουσβιτς. Για τον Τζέιμς, οι καταστροφές που είχαν συνταράξει τον πλανήτη αναγγέλλανε την εισβολή των αποικισμένων λαών στο προσκήνιο της ιστορίας».

Ακόμη κι αν δεν έχει ξανακούσει κανείς για τον Τζέιμς, δεν θα εκπλαγεί μαθαίνοντας ότι το 1952 φυλακίστηκε στο Έλις Άιλαντ ως «ανεπιθύμητος ξένος» και στη συνέχεια απελάθηκε στη Μ.Βρετανία, αφού οι μακαρθικές ΗΠΑ του αρνούνταν την υπηκοότητα και την παράταση της άδειας παραμονής.

 

Διαβάστε εδώ ολόκληρο το αφιέρωμα ΣΥΝΟΡΑ: Η λέξη που σημάδεψε το 2015

 




συνέντευξη Saskia Sassen: η βαρβαρότητα της οικονομίας και οι άνθρωποι που περισσεύουν

 

Η Saskia Sassen κατέχει την έδρα Κοινωνιολογίας «Robert S. Lynd» στο Columbia University, είναι πρόεδρος της Committee on Global Thought στο ίδιο πανεπιστήμιο, ενώ διδάσκει και στο London School of Economics and Political Science. Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο της EXPULSIONS: Brutality and Complexity in the Global Economy  (Harvard Univ Press 2014) . Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία της Κοινωνιολογία της παγκοσμιοποίησης (Μεταίχμιο) και Χωρίς έλεγχο (Μεταίχμιο).

Στην Αθήνα βρέθηκε για μια διάλεξη με τίτλο «Η ελληνική κρίση. Κρίση ή εξαίρεση στην Ευρώπη;» στο ίδρυμα ΡΟΖΑ ΛΟΥΞΕΜΠΟΥΡΓΚ. Τη συναντήσαμε λίγη ώρα πριν την διάλεξή της και μας μίλησε για την κρίση στην Ελλάδα, τις αιτίες και τα αποτελέσματά της. Εστίασε στο γεγονός (που αποτελεί και την κύρια ιδέα του νέου της βιβλίου) ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποκλείονται από τον χώρο της οικονομίας, αλλά και από τον ίδιο τον τόπο τους και μίλησε για την έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ακόμη, αναφέρθηκε στη στροφή του κόσμου προς τη στρατιωτικοποίηση της ισχύος και εξήγησε ότι η γλώσσα που έχουμε δεν αρκεί για να προσεγγίσουμε τη μετανάστευση όπως έχει σήμερα διαμορφωθεί.  Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι απόψεις της και για τις δυνατότητες μιας οικονομίας να επανα-τοπικοποιηθεί, επιτρέποντας έτσι τα κέρδη να παραμένουν στη γειτονιά και τους ανθρώπους και όχι να συσσωρεύονται στις μεγάλες επιχειρήσεις.

***

Sassen 3

Η ελληνική κρίση, οι Ολυμπιακοί Αγώνες & η λιτότητα

Με έχει ενοχλήσει πολύ η αντίληψη ότι η Ελλάδα είναι κάτι διαφορετικό από τη Γαλλία, την Ισπανία ή ακόμη και από τη Γερμανία. Κι έτσι άρχισα να αναζητώ πληροφορίες που θα μπορούσαν να υποδεικνύουν ότι υπάρχει κάτι βαθύτερα συστημικό που λειτουργεί στην περίπτωση της Ελλάδας, στο πλαίσιο του οποίου η Ελλάδα είναι το ακραίο παράδειγμα από πλευράς οικονομικών απωλειών και η Γερμανία είναι το ακραίο παράδειγμα ανάκαμψης.

Αν κοιτάξετε τα δεδομένα, όλες οι χώρες της Ευρώπης σημειώνουν μια πτώση [στους δείκτες] και μετά ανεβαίνουν λίγο. Η Ελλάδα καταρρέει πάρα πολύ, αλλά η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία, όλες πέφτουν. Η Γερμανία σημειώνει άνοδο. Γιατί; Επειδή είναι στην καρδία αυτής της οικονομίας, ο ενδιάμεσος κατασκευαστής της, μηχανές που φτιάχνουν μηχανές. Όλος ο κόσμος χρειάζεται μηχανές που φτιάχνουν μηχανές. Δευτερευόντως, [στη Γερμανία] έχουν ακόμη παραδοσιακές τράπεζες, κοινοτικές τράπεζες. Αυτό είναι το ένα άκρο.

Η Ελλάδα γιατί σημειώνει πτώση; Η Ελλάδα σημειώνει πτώση σε μια ιστορική περίοδο που ξεκινά από ένα σημείο αιχμής: από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Πολλά από τα χρήματα των πολιτών διατέθηκαν για να χτιστούν πολλές υποδομές που μακροπρόθεσμα ήταν, μπορώ να πω, άχρηστες. Το κράτος έχασε λεφτά. Οι πολίτες έχασαν λεφτά. Ποιος έβγαλε λεφτά; Οι κατασκευαστικές εταιρείες, οι επενδυτές κλπ. Αυτοί έφυγαν μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες ή όταν ολοκληρώθηκαν τα έργα, και η κυβέρνηση κληρονόμησε ένα τεράστιο χρέος από το οποίο δεν ανέκαμψε ποτέ. Το να πιστεύει κανείς ότι η κρίση ξεκίνησε τώρα επειδή δεν υπάρχει αρκετή λιτότητα, είναι απλώς λάθος. Θέλω να πω ότι αν κοιτάξει κανείς τα δεδομένα, πρέπει να στραφεί αλλού. Γι’αυτό θα έλεγα ότι κοιτάζοντας σήμερα την Ελλάδα, βλέπουμε ένα δεύτερο πολύ επιβαρυντικό αρνητικό παράγοντα, την πολιτική της λιτότητας. Ο ελληνικός λαός, η ελληνική κυβέρνηση έχει πληρώσει δισεκατομμύρια λαθών στις τράπεζες. Όλα αυτά πήγαν χαμένα, όλα πετάχτηκαν.

Άρα, αυτό που έχουμε μπροστά μας είναι μια μαζική αρπαγή, τα χρήματα των πολιτών φεύγουν από την Ελλάδα και πηγαίνουν σε πολύ πλούσιες τράπεζες. Πώς θα μπορούσε οποιαδήποτε χώρα να τα βγάλει πέρα όταν έχει δυο τέτοιους “whammies»*; [*η Sassen χρησιμοποιεί εδώ έναν όρο που προέρχεται από ένα τερατάκι σε ένα παλιό αμερικάνικο τηλεπαιχνίδι, που όταν ο παίκτης έπεφτε πάνω του, αυτόματα έχανε όλα τα χρήματα που είχε κερδίσει]. Από τη μια οι επενδυτές των Ολυμπιακών Αγώνων και από την άλλη τα χρήματα που η ελληνική κυβέρνηση συνεχίζει να πληρώνει. Όλα αυτά τα χρήματα, έχουν βγει από την Ελλάδα και έχουν πάει σε τράπεζες.

Αυτό είναι που συμβαίνει στην πραγματικότητα, κατά τη γνώμη μου.

Sassen 6

«Επανα-τοπικοποίηση» της οικονομίας

Εδώ και πολύ καιρό έχω αναπτύξει μεγάλο ενδιαφέρον για κάτι που μου αρέσει να το θεωρώ «επανα-τοπικοποίηση» (“relocalizing”) κομματιών της οικονομίας. Και εξαρτάται από το ποιά κομμάτια θα μπορέσει να διαχωρίσει κανείς κάθε φορά από τον τοπικό χαρακτήρα διαφορετικών οικονομιών. Η ελληνική οικονομία είναι ένα παράδειγμα. Δεν ξέρω πολλά πράγματα για την ελληνική οικονομία, για το τι θα μπορούσε να επανα-τοπικοποιηθεί. Αλλά ξέρω ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μια διαδικασία αλληλεγγύης, η οποία έχει και οικονομικές διαστάσεις αλλά στην πραγματικότητα είναι δομημένη και βιώνεται κυρίως ως ένα είδος πολιτικής αλληλεγγύης.

Νομίζω ότι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Νομίζω ότι αυτές οι πρωτοβουλίες, είτε ξεκινούν συνειδητά από μια δραστική επανα-τοπικοποίηση της οικονομίας –γνωρίζοντας, δηλαδή, ότι αυτό επιχειρείς να κάνεις- είτε ξεκινούν σαν ένα σχήμα που παίρνει η διαδικασία της αλληλεγγύης, αποτελούν τα πρώτα βήματα μιας τροχιάς. Δεν ξέρουμε πού καταλήγουν. Είναι πολύ πιθανό μια διαδικασία αλληλεγγύης που θα έχει ανάγκη ανάπτυξης όλο και περισσότερων οικονομικών πτυχών, να είναι πολύ πιο επιτυχημένη από ένα άλλο εγχείρημα. Και αν έχουμε μια καλή ιταλίδα μαμά που φτιάχνει καταπληκτικό καφέ, είναι προτιμότερο να απαλλαγούμε από τα Starbucks και να βάλουμε την ιταλίδα μαμά να φτιάχνει καφέ. Έτσι τα πάντα επανα-κυκλοφορούν μέσα στην κοινότητα. Από τη μια [με τις πρωτοβουλίες αλληλεγγύης] χτίζεις την αλληλεγγύη και από τη άλλη [με την ιταλίδα μαμά] χτίζεις την οικονομία.

Έτσι, κατά κάποιον τρόπο εξαρτάται από τις διαφορετικές κουλτούρες. Στις ΗΠΑ υπάρχει μια βαθιά εμπορευματοποιημένη κουλτούρα. Σε μεγάλο μέρος της Μεσογείου έχετε πολλές παραδόσεις αλληλεγγύης και κοινοτικών λειτουργιών. Συνεπώς δεν υπάρχει μια ενιαία φόρμουλα. Πρέπει να προέρχεται και από τις όποιες δυνατότητες είναι ενσωματωμένες σε αυτές τις κοινωνίες. Κι αυτό σημαίνει ότι οι ντόπιοι ξέρουν καλύτερα από τους ειδικούς. Με κουράζουν πάρα πολύ οι ειδικοί, που νομίζουν ότι ξέρουν. Ας αξιοποιήσουμε αυτές τις δυνατότητες.

Κι αυτό μας οδηγεί σε ένα δεύτερο ζήτημα. Το ότι έχουμε έναν συγκεκριμένο τρόπο, έναν πολύ ισχυρό δυτικό τρόπο που λειτουργούμε: Ό,τι μπορεί να μετατραπεί σε χρήμα, το καταγράφουμε, το κωδικοποιούμε ως οικονομικό στοιχείο. Οτιδήποτε δεν μπορεί να μετατραπεί σε χρήμα, με κάποιο τρόπο δεν αποτελεί κομμάτι της οικονομίας. Ε, λοιπόν, αυτό είναι ένα θεμελιώδες λάθος. Χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο. Η οικονομία δεν είναι ένα ενιαίο πράγμα που καταρρέει έτσι.

Συνεπώς, όταν μιλάω για επανα-τοπικοποίηση, εννοώ κάτι που μπορεί να πάρει πάρα πολλές διαφορετικές μορφές και που, επιπλέον, αποτελεί μια διαδικασία, μια τροχιά.

Η γλώσσα της λιτότητας

Γενικά έχω αντιρρήσεις σχετικά με την χρήση του όρου λιτότητα. Ο όρος απηχεί μια ηθική κρίση. Πώς να είναι κακή η λιτότητα; Και ισχυρίζομαι στο τελευταίο μου βιβλίο ότι αν κοιτάξετε τα προγράμματα που στήθηκαν από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα τη δεκαετία του 1980, θα δείτε ότι τα ονόμαζαν αναδιάρθρωση της οικονομίας. «Πρέπει να αναδιαρθρώσετε την οικονομία σας», έλεγαν. Η γλώσσα όμως της αναδιάρθρωσης (η οποία παρεμπιπτόντως ήταν καταστροφική για αυτές τις οικονομίες) έρχεται με μια εντελώς διαφορετική δυναμική και δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει στην Ευρώπη. Ποιος θα πει στους Γάλλους ότι πρέπει να αναδιαρθρώσουν την οικονομία τους; Αλλά μπορούν να τους ζητήσουν κάτι άλλο. Λιτότητα. Περικοπές. Εξοικονομήσεις.

Οπότε, η μία («αναδιαρθρώστε την οικονομία») είναι η φωνή της ισχύος, της εξουσίας. Η άλλη («λιτότητα») είναι η παραπλανητική φωνή ενός είδους υποκριτικής αλληλεγγύης.

η απόσταση μεταξύ καταπιεστών και καταπιεζόμενων

Αυτοί οι εργάτες ποτέ δεν πρόκειται να δουν τους ιδιοκτήτες ή τους μετόχους στους οποίους ανήκουν οι εταιρείες. Βλέπουν μόνο τους μάνατζερ. Οπότε υπάρχει μια παράξενη απόσταση (..) Στην Ελλάδα λοιπόν, δεν συμβαίνει αυτό μόνο μεταξύ των ανθρώπων και της κυβέρνησης. Υπάρχει μια τρίτη πανίσχυρη παρουσία. Το ΔΝΤ, η ΕΚΤ, η Ε.Ε. και ο κύριος Σόιμπλε, ο οποίος πάντα μοιάζει να είναι παρών. Αυτή η ταυτόχρονη παρουσία και ανάμειξη, επιτρέπει σε αυτούς τους Άλλους  να παίρνουν πολύ σημαντικές αποφάσεις και να μη χάνουν τίποτα (..) λειτουργούν σαν τέλειοι γραφειοκράτες.

Κοινωνική Ανισότητα ή Κοινωνική δικαιοσύνη;

Υπάρχουν δύο όροι που θα μπορούσαμε να βάλουμε στο τραπέζι και να αποτυπώνουν τις θεμελιώδεις πτυχές της τωρινής κατάστασης. Ο ένας είναι αυτός της κοινωνικής ανισότητας, που είναι ένας πολύ σημαντικός όρος. Αλλά η αλήθεια είναι πως πάντα είχαμε ανισότητα, σαν όρος δεν είναι κάτι καινούριο. Ένα οποιοδήποτε διαφοροποιημένο σύστημα είναι σχεδόν αδύνατο να μην εμφανίσει έστω και κάποιο είδος ανισότητας. Το βλέπουμε ακόμα και στα ζώα. Κάποιοι χιμπατζήδες για παράδειγμα είναι πιο δυνατοί από κάποιους άλλους και οι ισχυροί θα υπερισχύσουν.

Η ανισότητα λοιπόν είναι πολύ σημαντικός ως όρος αλλά στην ουσία, περιγράφει μια κατάσταση. Είναι σαν μια μεταβλητή που από τη μια δεν είναι τόσο κακή, είναι κατανοητή, μπορεί να γίνει δεκτή και είναι κάπως δίκαιη και από την άλλη μπορεί να γίνει εντελώς άδικη. Οπότε το επιχείρημα μου είναι πως αν πρόκειται να χρησιμοποιήσουμε τον όρο «ανισότητα» για να εξηγήσουμε την εποχή μας, τότε θα πρέπει κάπως να την παραλλάξουμε, έτσι ώστε να φέρουμε κάτι καινούριο στο τραπέζι. Και εγώ λέω πως θέλουμε κάτι σαν τον όρο «κοινωνική δικαιοσύνη».

Αναρωτιέμαι ταυτόχρονα, μέχρι ποιο σημείο η ανισότητα μπορεί να γίνει εντελώς άδικη και εν τέλει κοινωνικά αντιπαραγωγική. Ξεκίνησα να δουλεύω πάνω στις ανισότητες γύρω στη δεκαετία του ’80 όταν έγραφα το «The Global City» και είπα τότε πως οδηγούμαστε σε μια διαφορετική κατανομή. Αυτό που θα χρειαστούμε στις μεγάλες, «παγκόσμιες πόλεις» είναι διπλάσιους και τριπλάσιους υψηλού επιπέδου επαγγελματίες και αντίστοιχα διπλάσιους και τριπλάσιους χαμηλόμισθους εργάτες που χειρίζονται τις μηχανές και τα νοικοκυριά. Οι δουλειές της μεσαίας τάξης θα εξαφανιστούν ή θα μικρύνουν πολύ. Παράδειγμα αυτού είναι η Νέα Υόρκη και το Λονδίνο. Οι νοσηλευτές, οι δάσκαλοι, οι αστυνομικοί και ειδικά οι πυροσβέστες που κατοικούσαν σε αυτές τις πόλεις δεν μπορούσαν πια να μένουν εκεί. Αναγκάστηκε λοιπόν το κράτος και η τοπική διοίκηση να τους δώσει λεφτά και σε κάποιες περιπτώσεις τους πληρώνουν ακόμα για να παραμείνουν στην πόλη. Γιατί όταν πιάσει μια φωτιά θέλεις τον πυροσβέστη να μένει κοντά.

Οπότε, όταν μιλάω για «εξώσεις» (expulsions*) [*ένας όρος που μεταφράζεται και ως «εκτοπίσεις» ή «αποβολές»] δίνω μια διαφορετική διάσταση. Είναι η ακραία κατάσταση που στις μέχρι τώρα έννοιες δεν χωράει πια.  Ένα απλό παράδειγμα αυτού που εννοώ είναι η μακροχρόνια ανεργία. Μιλάμε για αυτούς που δεν έχουν δουλειά τα τελευταία 10 χρόνια. Είναι χρήσιμο να αποκαλούμε αυτούς τους ανθρώπους μακροχρόνια άνεργους; Κάτι άλλο συμβαίνει με αυτούς και αυτό δεν μπορούμε να το χωρέσουμε σε κάποια κατηγορία. Όλοι αυτοί οι εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη και την Αμερική που διώχνονται από τα σπίτια τους, γιατί δεν έχουν να πληρώσουν τα δάνεια για παράδειγμα, είναι σχεδόν αόρατοι. Αόρατοι στατιστικά, στις υπάρχουσες κατηγορίες και έννοιες. Οπότε, θα έλεγα πως αυτό που συζητάμε είναι πέρα από την έννοια της ανισότητας. Αυτές είναι «εξώσεις». Και αυτό είναι ένα είδους συστημικό τέλμα. Γιατί το οικείο και το γνώριμο φτάνει να γίνει τόσο ακραίο που χάνεται από τα στατιστικά, χάνεται σαν έννοια. Γίνεται όπως είπα αόρατο. Δεν υπονοώ λοιπόν πως η έννοια της ανισότητας είναι άχρηστη. Τη χρειαζόμαστε. Όμως χρειαζόμαστε και κάτι ακόμα για να περιγράψουμε αυτό που συμβαίνει.

 

αυτό δεν είναι μετανάστευση

αναρωτιέμαι, μπορεί η γλώσσα της μετανάστευσης να εξηγήσει σήμερα το γεγονός αυτών των πλοίων που διαπλέουν τη Μεσόγειο με τόσους πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι πολύ συχνά πεθαίνουν, και οι οποίοι είναι ανάγκη να διασωθούν (..) Μπορεί να εξηγήσει τους επτά χιλιάδες και παραπάνω που έπλεαν για δύο μήνες στη θάλασσα Ανταμάν στην Ινδονησία και τη Μαλαισία; (..) Τί είναι αυτό που βλέπουμε; Αυτό δεν είναι μετανάστευση. Δεν είναι καν προσφυγικές ροές. Αυτό είναι κάτι άλλο.

***




Ο Σνόουντεν και άλλοι υπερήρωες – Γιατί ο κόσμος χρειάζεται βαθιά λαρύγγια

 

Τον Ιανουάριο του 2009, οι New York Times δημοσίευσαν ένα ρεπορτάζ που αποκάλυπτε κάποιο μυστικό ισραηλινό σχέδιο επίθεσης στο Ιράν καθώς και σχετικές απόρρητες διαπραγματεύσεις του πρώην προέδρου Μπους με το Ισραήλ. Το δημοσίευμα βασιζόταν σε διαρροές διαβαθμισμένων πληροφοριών, από κρατικούς αξιωματούχους προς την εφημερίδα. Δυο χρήστες της τεχνολογικής ιστοσελίδας Arstechnica.com – ο ένας τους, μάλιστα, πολύ θυμωμένος με τη διαρροή- σχολίαζαν την αποκάλυψη, ως εξής:

«TheTrueHOOHA» ΤΙ ΣΤΟ ΔΙΑΟΛΟ
http://www.nytimes.com/2009/01/11/washington/11iran.html?_r=1&hp
«TheTrueHOOHA» Είστε μαλάκες εκεί στους NYTIMES;
«TheTrueHOOHA» προσπαθείτε να ξεκινήσετε ΠΟΛΕΜΟ; Για όνομα του Θέου, άλλα wikileaks μας βρήκαν
«Χρήστης 19» ρεπορτάζ κάνουν, φίλε.
«TheTrueHOOHA» ρεπορτάζ με απόρρητες μαλακίες
«Χρήστης 19» μπα
«TheTrueHOOHA» για μια αντιδημοφιλή χώρα κυκλωμένη από εχθρούς ήδη εμπλεκόμενους σε πόλεμο και για τις επικοινωνίες μας με αυτή τη χώρα σχετικά με τα σχέδια παραβίασης της κυριαρχίας μιας άλλης χώρας δεν δημοσιεύεις τέτοιες μαλακίες σε ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ
«Χρήστης 19» τεσπα
«TheTrueHOOHA» επιπλέον, ποιες είναι οι ανώνυμες πηγές που τους τα λένε;
«TheTrueHOOHA» θα’πρεπε να τους ρίξουν [σ.σ. πυροβολήσουν] στα αχαμνά
(…)

Και ο διάλογος συνεχιζόταν περιλαμβάνοντας την εξής στιχομυθία:

(…) «Χρήστης 19» είναι ανήθικο να κάνουν ρεπορτάζ για τις κρατικές μηχανοραφίες;
«TheTrueHOOHA» ΠΑΡΑΒΙΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ; ΝΑΙ
«Χρήστης 19» τεσπα
«Χρήστης 19» εθνική ασφάλεια
«TheTrueHOOHA» Εμμ, ΝΑΙΑΙΑΙΑΙΑΙΑΙΑΙ.
«TheTrueHOOHA» υπάρχει λόγος που αυτές οι μαλακίες είναι απόρρητες
«TheTrueHOOHA» κι όχι επειδή «ω καλύτερα να μην το μάθει ο λαός»
«TheTrueHOOHA» επειδή «η μαλακία δεν πρόκειται να πιάσει αν το Ιράν ξέρει τι κάνουμε»
(…)

[Μετάφραση, όπως παρατίθεται στο βιβλίο «Φάκελος Σνόουντεν», εκδ. Καστανιώτη]

Όπως φαίνεται, ο χρήστης «TheTrueHOOHA» ήταν έξαλλος με τη διαρροή των κρατικών μυστικών στην εφημερίδα. Δεν πρέπει, δε, να είχε σε καμία υπόληψη το Wikileaks, το οποίο είχε κάνει νωρίτερα την μεγαλύτερη αποκάλυψη στην ιστορία, διαρρέοντας εκατοντάδες χιλιάδες έγγραφα από τα διπλωματικά αρχεία των ΗΠΑ (Cablegate). Το εκπληκτικό είναι ότι ο «TheTrueHOOHA» ήταν ο Έντουαρντ Σνόουντεν, την εποχή που αντιλαμβανόταν ακόμα την πραγματικότητα ως ένας πατριώτης ρεπουμπλικάνος, και που όχι μόνο δεν πίστευε στην αξία των διαρροών, αλλά συνιστούσε να πυροβολούν στα αχαμνά τους τύπους που λειτουργούν ως βαθιά λαρύγγια.

Η στιχομυθίες αυτές και η ταυτότητα του «TheTrueHOOHA» ήρθαν στο φως το 2013, όταν πια ο Σνόουντεν ήταν φυγάς και καταζητούμενος από τις αμερικανικές αρχές, έχοντας κάνει τη μεγαλύτερη διαρροή απόρρητων εγγράφων που έχει καταγραφεί ποτέ στην ιστορία (NSA leaks). Το τι μεσολάβησε ώστε από συντηρητικός υπερασπιστής της κρατικής μυστικότητας να γίνει ακτιβιστής εγκαταλείποντας τα πάντα και διακινδυνεύοντας τη ζωή του, είναι ίσως το κλειδί για να καταλάβουμε τι κάνει σημαντικές τις διαρροές πληροφοριών αυτού του είδους.

πηγή: https://www.flickr.com/photos/mw238/14898437980

πηγή: https://www.flickr.com/photos/mw238/14898437980

Είναι η κρίση νομιμότητας, ηλίθιε

Ο Γιοκάι Μπένκλερ, καθηγητής της Νομικής του Χάρβαρντ, υποστηρίζει ότι αυτό με το οποίο ήρθε αντιμέτωπος ο Σνόουντεν ήταν η κρίση νομιμότητας του συστήματος για το οποίο δούλευε. Το ίδιο κίνητρο εξηγεί, σύμφωνα με τον Μπένκλερ, τις περισσότερες από τις υποθέσεις διαρροών που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στις ΗΠΑ. Και μάλιστα, η τρέχουσα κρίση, του θυμίζει μια ανάλογη σειρά αποκαλύψεων από βαθιά λαρύγγια που είχε πυροδοτήσει ο πόλεμος του Βιετνάμ, τη δεκαετία του 1970.

Ο ίδιος ανέλυσε τις 22 υποθέσεις που έχουν καταγραφεί στις ΗΠΑ από από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και έκτοτε, για τις οποίες ασκήθηκαν διώξεις ή οι οποίες καταχωρήθηκαν ως υποθέσεις διαρροών έστω κι αν δεν υπήρξαν διώξεις. Οι 16 από αυτές χρονολογούνται από το 2002 και μετά, και η συνήθης εξήγηση που δίνεται γι’αυτή την κορύφωση είναι ότι «φταίει η τεχνολογία» και η δυνατότητα μεταφοράς των απόρρητων εγγράφων. Αποδίδεται, δηλαδή, στην ψηφιοποίηση των αρχείων και στο ότι είναι ευκολότερο να τα κατεβάσει κανείς μαζικά και να τα δημοσιοποιήσει ανοιχτά (κατά το στυλ του Wikileaks) ή δίνοντάς τα σε δημοσιογράφους (όπως έκανε ο Σνόουντεν).

Ο Μπένκλερ απορρίπτει αυτή την επιχειρηματολογία: Τα στοιχεία «δεν υποστηρίζουν ούτε την άποψη ότι έχουμε γενικευμένη αύξηση των διαρροών, ούτε την ιδέα ότι ο σχετικά μεγάλος αριθμός διαρροών που αφορούν πράξεις αμφιλεγόμενης νομιμότητας προκλήθηκαν από την τεχνολογική αλλαγή», αναφέρει, έστω κι αν η τεχνολογία βοήθησε κάποιους. Κι αυτό, καταρχάς, γιατί μόνο οι πράξεις του Μπράντλεϊ (μετέπειτα Τσέλσι) Μάνινγκ, που έδωσε τα αρχεία του Πενταγώνου στο Wikileaks, και του Έντουαρντ Σνόουντεν διευκολύνθηκαν ξεκάθαρα από την τεχνολογία. Κατά δεύτερον, γιατί η κορύφωση των διαρροών μετά το 2002 αφορά τελικά κυρίως απόπειρες να δημοσιοποιηθούν περιπτώσεις συστηματικής κατάχρησης εξουσίας ή ανάγκης λογοδοσίας. Είναι αποκαλύψεις για την εποχή που ακολούθησε την 11η Σεπτεμβρίου 2001, που, στο όνομα ενός υποτιθέμενου πολέμου κατά της τρομοκρατίας, άνθρωποι απήχθησαν, βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν απ’αόριστον ή τέθηκαν υπό μαζική παρακολούθηση από τις αμερικανικές υπηρεσίες.

Σύμπτωμα της υπέρβασης των εξουσιών που έγιναν στο όνομα της 11ης Σεπτεμβρίου είναι και η εμμονή στις διώξεις των ανθρώπων που κάνουν τις διαρροές. Παρόλο που η αμερικανική νομοθεσία ενστερνίζεται την διαρροή πληροφοριών «ως έναν κρίσιμο μηχανισμό αντιμετώπισης εκείνων των καταστροφικών οργανωτικών δυναμικών που οδηγούν σε λάθη, ανικανότητα και κατάχρηση», η ισχύουσα τάση είναι η δίωξη των πληροφοριοδοτών. Είναι χαρακτηριστικό ότι στον Μπράντλεϊ Μάνινγκ επιβλήθηκε 35ετής κάθειρξη. Αν, όμως, οι αποκαλύψεις υπηρετούν την ανάγκη της δημοκρατίας για λογοδοσία, τότε η δίωξη των ανθρώπων που λειτουργούν ως βαθιά λαρύγγια, είναι σοβαρότερη απειλή από τις ίδιες τις διαρροές κρατικών μυστικών, συμπεραίνει ο Μπένκλερ.

«Οι διαρροές πληροφοριών θεωρούνται κεντρικός πυλώνας αντιμετώπισης της κυβερνητικής διαφθοράς και αποτυχίας, ανά τον κόσμο. Εκτός αν κάποιος πιστεύει ότι το κατεστημένο των υπηρεσιών εθνικής ασφάλειας αποτελεί κάποια μαγική εξαίρεση από τις δυναμικές που οδηγούν όλους τους οργανισμούς μεγάλης κλίμακας σε λάθη, τότε η διαρροή πληροφοριών πρέπει να είναι διαθέσιμη ως ένα όπλο στη φαρέτρα κάθε δημοκρατίας που θέλει να αναχαιτίζει τις τραγικές συνέπειες που ακολουθούν όποτε οι οργανισμοί εθνικής ασφάλειας διαπράττουν σημαντικά λάθη ή εμπλέκονται σε παρανομίες ή σε συστηματικές καταχρήσεις». Yochai Benkler

πηγή: https://www.flickr.com/photos/posterboynyc/

πηγή: https://www.flickr.com/photos/posterboynyc/

Ασφάλεια εναντίον δημοκρατίας

Τι δεν έβλεπε, λοιπόν, ο «TheTrueHOOHA»-Σνόουντεν σε αντίθεση με τον πληροφοριοδότη-Σνόουντεν; Δεν έβλεπε ότι πίσω από το δίλλημα «ασφάλεια ή δημοκρατία» κρυβόταν επιμελώς το πραγματικό δίλημμα «μυστικότητα ή διαφάνεια», εξηγεί ο Μπένκλερ. Τα κράτη και οι κυβερνήσεις επικαλούνται τη σημασία που έχει η «εθνική ασφάλεια» για να επιβάλλουν μυστικότητα γύρω από τη δράση τους. Όμως πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι η εθνική ασφάλεια αποτελεί από μόνη της ένα αυθύπαρκτο σύστημα μέσα στο κράτος, και ως τέτοιο έχει ισχύ και δρα προσπαθώντας να περιορίσει την άσκηση ισχύος επάνω του από άλλα συστήματα, όπως από το σύστημα δημόσιας λογοδοσίας.

Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, στην περίπτωση των ΗΠΑ το σύστημα αυτό αποτελείται από οργανισμούς και θεσμούς της κρατικής γραφειοκρατίας (Πεντάγωνο, CIA, NSA κλπ) και την αντίστοιχη γραφειοκρατία της αγοράς (την βιομηχανία εξοπλισμών, παρακολουθήσεων κλπ) και «αναπτύσσει διάφορες ιδέες και έννοιες όπως “εθνική ασφάλεια” ή “μυστικότητα”, προκειμένου να κυνηγήσει στόχους και να αποκτήσει πόρους (περίπου το 4% του ΑΕΠ, ή το 1/6 των ομοσπονδιακών δαπανών) και απασχολεί ως εργατική δύναμη περίπου το 1% του πληθυσμού των ΗΠΑ που δουλεύεουν στο Υπουργείο Άμυνας, με έναν αντίστοιχο αριθμό να εργάζεται στην παράλληλη αγορά αυτού του συστήματος. Χρησιμοποιεί την μυστικότητα για να κατακερματίσει τη ροή πληροφοριών σχετικά με τη δομή και λειτουργεί έτσι ώστε να της επιτρέπει να προβάλλει ισχύ σε άλλα συστήματα και να αντιστέκεται σε δικές τους διεισδύσεις». Όπως έχουν καταδείξει οι διαρροές που έγιναν τον τελευταίο μισό αιώνα, «η προστασία της μυστικότητας σε αυτές τις περιπτώσεις είχε στόχο την προβολή ισχύος στη δημόσια αμερικανική σφαίρα, παρόλο που υποστηριζόταν ότι προστάτευε την προβολή ισχύος επί νόμιμων στόχων [εχθρών της ασφάλειας]». Με λίγα λόγια, το πολυδάπανο σύστημα που τρέφεται γύρω από την «εθνική ασφάλεια», χρησιμοποιεί την ισχύ του για να εξυπηρετήσει τον εαυτό του και για να αποτρέψει τον έλεγχό του από το αντίπαλο σύστημα «λογοδοσίας και διαφάνειας».

Αυτό, λοιπόν, ήταν που διαπίστωσε ο Έντουαρντ Σνόουντεν δουλεύοντας για την NSA. Είδε την υποκρισία της επίκλησης λόγων εθνικής ασφάλειας να καλύπτει τις μαζικές παρακολουθήσεις εντός και εκτός συνόρων, και όπως αποδείχθηκε αναθεώρησε τη άλλοτε στιχομυθία του με τον «Χρήστη19», όπου απαντούσε το ακριβώς αντίθετο από αυτό που αργότερα τον ηρωοποίησε στα μάτια πολλών και τον δαιμονοποίησε στα μάτια των παλιών ομοϊδεατών του:
«Χρήστης 19» είναι ανήθικο να κάνουν ρεπορτάζ για τις κρατικές μηχανοραφίες;
«TheTrueHOOHA» ΠΑΡΑΒΙΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ; ΝΑΙ

 

πηγή: https://www.flickr.com/photos/linksfraktion/10926888243

πηγή: https://www.flickr.com/photos/linksfraktion/10926888243

Γιατί οι Γερμανοί δεν συμπαθούν τις διαρροές;

Η Γερμανία είναι πιθανότατα η χώρα όπου καταγράφεται ο μεγαλύτερος θαυμασμός για αυτό που τόλμησε να κάνει ο πληροφοριοδότης της NSA. Αλλά αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ευρεία αντιπάθεια που επικρατεί στη χώρα για τα βαθιά λαρύγγια. Όπως εξηγεί η Αριάν Κλάιβιγκτ, μια Ολλανδή δημοσιογράφος, η οποία μελετά την αλλαγή της στάσης του ρόλου και της αποδοχής των πληροφοριοδοτών στις δυτικές κοινωνίες και ειδικά στη Γερμανία, ο θαυμασμός για τον Σνόουντεν εξηγείται από την βαθιά αντιπάθεια των Γερμανών στην παραβίαση της ιδιωτικότητάς τους από συστήματα παρακολουθήσεων. Η Γκεστάπο και η Στάζι έχουν αφήσει γερά αντισώματα στον πληθυσμό της χώρας.

Ταυτοχρόνως, όμως, είναι βαθιά ριζωμένη στην κουλτούρα τους «η αφοσίωση και οι όρκοι μυστικότητας στους χώρους εργασίας» κι έτσι απορρίπτουν τη διαρροή μυστικών εκτός ενός κλειστού κύκλου όπως η δουλειά (ή και η οικογένεια). Η γερμανική νομοθεσία απαγορεύει μάλιστα στους δημοσίους υπαλλήλους να αναφέρουν παρανομίες που έχουν διαπράξει οι προϊστάμενοί τους, με μια μικρή εξαίρεση που άρχισε να ισχύει μετά το 1999, λόγω συμμόρφωσης με κάποια διεθνή σύμβαση περί διαφάνειας που υιοθέτησε η χώρα, εξηγεί η Κλάιβιγκτ.

Έτσι δεν ακούγεται παράξενο που οι υπεύθυνοι για την απονομή ενός βραβείου πληροφοριοδοτών που απονέμεται κάθε δύο χρόνια στη Γερμανία, δυσκολεύονται ιδιαίτερα να βρουν υποψήφιους. Κι όχι επειδή αναζητούν βαθιά λαρύγγια σνοουντενικής κλίμακας, που να διαρρέουν τόνους κρατικών μυστικών. Μια πολύ χαρακτηριστική περίπτωση πληροφοριοδότη που έγραψε ιστορία ήταν μια νοσοκόμα σε γηροκομείο του Βερολίνου, η Μπριγκίτε Χέινις, που απολύθηκε επειδή αποκάλυψε τις κακές συνθήκες νοσηλείας των τροφίμων. Οι καταγγελίες της «έγραψαν ιστορία» για το νομικό δίκαιο της χώρας, και το 2007 της απονεμήθηκε το συγκεκριμένο βραβείο, αλλά κανείς δεν την θυμάται, αναφέρει στην Κλάιβιγκτ ο πρόεδρος του Γερμανικού Δικτύου Πληροφοριοδοτών.

Η κρίση νομιμότητας της Ευρώπης

Στην από εδώ πλευρά του Ατλαντικού, η κρίση νομιμότητας φαίνεται να αγγίζει πολύ πιο έντονα τη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι υγιές και ότι δεν έχει ταρακουνηθεί από τη δράση πληροφοριοδοτών ή ότι στην Ευρώπη δεν γίνεται επίκληση λόγων εθνικής ασφάλειας για να επιβληθεί μυστικότητα στις παρακολουθήσεις και άλλες δράσεις. Απλώς, οι πιο ηχηρές διαρροές των τελευταίων χρόνων αφορούν τη δράση των φορολογικών παραδείσων στην καρδιά της ηπείρου.

Η διαρροή των εγγράφων Φαλσιανί (βάσει των οποίων δημιουργήθηκε η γνωστή λίστα Λαγκάρντ) με τους πελάτες της τράπεζα HSBC που φυγάδευαν τις καταθέσεις τους στην Ελβετία, καθώς και η πιο πρόσφατη αποκάλυψη των Luxleaks, του συστήματος ειδικών συμφωνιών που είχε στήσει το κράτος του Λουξεμβούργου με τις πολυεθνικές που ήθελαν να κρύβουν τα κέρδη τους και να μην φορολογούνται, κάνει τα δύο κράτη να μοιάζουν αδελφάκια της Γκόθαμ Σίτι.

Βέβαια, σε μία από τις περιπτώσεις των συγκεκριμένων αποκαλύψεων, ο πληροφοριοδότης προστατεύθηκε. Ο Φαλσιανί κατέφυγε στη Γαλλία, η οποία αρνήθηκε να τον παραδώσει στην Ελβετία. Αντιθέτως, το Λουξεμβούργο άσκησε δίωξη εναντίον του φερόμενου ως υπεύθυνου της διαρροής.

Το μεγάλο ζήτημα είναι αν οι αποκαλύψεις έκαναν τον κόσμο λίγο καλύτερο, και αν ναι, πόσο. Όχι και πάρα πολύ. Οι διαρροές από την HSBC οδήγησαν στον εντοπισμό κάποιων πλουσίων που έκρυβαν τις περιουσίες τους, αλλά όπου τα συστήματα ελέγχου ήθελαν να κάνουν τα στραβά μάτια ή –όπως συνέβη στην Ελλάδα- να εξαφανίσουν τα στικάκια με τις λίστες, ή να κρύψουν ονόματα, απλώς το έκαναν. Ο δε πρώην πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου επί των ημερών του οποίου στήθηκε το κόλπο, ο Ζαν Κλωντ Γιουνκέρ, είπε ότι όλα έγιναν νόμιμα και συνέχισε να προεδρεύει της Ευρωπακής Επιτροπής με τις ευλογίες της πλειοψηφίας.

Επειδή, όμως, αν δεν σε λένε Γιώργο Βουλγαράκη, πιθανότατα δεν πιστεύεις πώς ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό, τα ευρωπαϊκά κράτη χρειάζονται κι αυτά να κουρδίσουν τα ηθικόμετρά τους.

πηγή: https://www.flickr.com/photos/118591608@N08/

πηγή: https://www.flickr.com/photos/118591608@N08/

Μια νέα (παλιά) ηθική για την κοινωνία και τη δημοσιογραφία

Το παράδειγμα της γερμανίδας νοσοκόμας είναι πολύ πιο κοντά στο πρότυπο του υπεύθυνου πολίτη που ονειρεύονται οι δημοκρατίες, ενώ ο Μάνινγκ και ο Σνόουντεν μοιάζουν με υπερήρωες, σαν τον Μπάτμαν που αναλαμβάνει να καθαρίσει για λογαριασμό των πολιτών όταν η διαφθορά στην Γκόθαμ Σίτι έχει κυριαρχήσει παντού. Αν, λοιπόν, τα βαθιά λαρύγγια είναι οι υπερήρωες της εποχής μας, είναι όλες οι διαρροές ανιδιοτελείς πράξεις ηρωισμού; Θα ήταν ένα πολύ αφελές συμπέρασμα.

Υπάρχουν πάρα πολλές διαρροές που εξυπηρετούν μια χαρά το σύστημα που υποτίθεται ότι εκθέτουν, οι οποίες χρησιμοποιούνται για να επηρεάσουν τη δημόσια ατζέντα, ή στο πλαίσιο εσωτερικών συγκρούσεων του ίδιου συστήματος. Αντί για “leaks” (τον αγγλικό όρο για τις διαρροές) ο καθηγητής της Νομικής του Χάρβαρντ Ντέιβιντ Πόζεν, τις ονομάζει “pleaks” -από τον συνδυασμό “plants” + “leaks”- δηλαδή «φυτεμένες» διαρροές, που κατά κανόνα γίνονται από στελέχη οργανισμών και θεσμών προς δημοσιογράφους, με κάθε άλλο παρά ανιδιοτέλεια, και χωρίς οι δήθεν πληροφοριοδότες να υφίστανται διώξεις.

Σε τι διαφέρει αυτό από την κλασσική δημοσιογραφική πρακτική, που όλες οι πληροφορίες αξιοποιούνται όταν συνεισφέρουν στη σύνθεση μιας ευρύτερης εικόνας για τον κόσμο, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος. Διαφέρει στον βαθμό που η δημοσιογραφική διαχείριση αυτών των διαρροών επιτρέπει να κυριαρχεί η εικόνα που θέλουν να επιβάλλουν συγκεκριμένες πηγές, οι οποίες τυγχάνει να είναι ισχυροί παίκτες και φορείς εξουσίας. Κάτι που προσθέτει στον προβληματισμό το θέμα της «αντικειμενικότητας».

Η «αντικειμενικότητα» στη δημοσιογραφία είναι μια έννοια που μετράει λίγο λιγότερο από έναν αιώνα ζωής. Προτού εφευρεθεί και υιοθετηθεί ως μέτρο αξιοπιστίας, τα μέσα ενημέρωσης ήταν πολύ μικρότερα (σε μέγεθος και απήχηση) και εξέφραζαν ανοιχτά συγκεκριμένες απόψεις, απευθυνόμενα στις κοινωνικές ομάδες που συφωνούσαν με αυτές. Ήταν το βιομηχανικό μοντέλο του Τύπου, στις αρχές του 20ου αιώνα, που χρειαζόταν πιο μαζικά κοινά για να επιτύχει πωλήσεις και κέρδη, εκείνο που επέβαλε το στρογγύλεμα των απόψεων και προέβαλε την ανάγκη να υπάρχουν επαγγελματίες δημοσιογράφοι που θα αναλάβουν να μεσολαβούν ανάμεσα στις ελίτ που κυβερνούν και ασκούν εξουσία και στον απλό κόσμο που προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει. Και υιοθετήθηκε ο κανόνας που λέει ότι η αμεροληψία και η αντικειμενικότητα ήταν επαρκείς ενδείξεις επαγγελματισμού των δημοσιογράφων, στην υπηρεσία τους υπέρ της «αντικειμενικής αλήθειας».

Μόνο που στην πράξη η «αντικειμενικότητα» των κυρίαρχων ΜΜΕ δεν αποδείχτηκε πολύ αντικειμενική και τελικά δούλευαν σε μεγάλο βαθμό ή μόνο υπέρ των ελίτ. Από αυτό το σημείο η συζήτηση αποκτά πολλές προεκτάσεις, αλλά καθώς μιλάμε για την αξία και τη χρήση των διαρροών, θα μείνουμε σε μία: στην ανάγκη για διαφάνεια που προέκυψε λόγω των ουσιαστικών αλλαγών που επέφερε η ψηφιακή εποχή. Η διαφάνεια είναι το νέο στοιχείο που προστίθεται ως ένδειξη αξιοπιστίας στην διαχείριση των πληροφοριών, εξηγεί ο Ρίτσαρντ Σάμπρουκ, ερευνητής του Ιδρύματος Thomson Reuters, στην σχετική μελέτη του. Κι αυτό αφορά τόσο την επαγγελματική δημοσιογραφία –που επικρίνεται γιατί εξαρτήθηκε από τις επίσημες και τις κυρίαρχες πηγές πληροφόρησης και σταδιακά έπαθε επιλεκτική τύφλωση απέναντι σε εναλλακτικές φωνές και εκδοχές της αλήθειας-, όσο και την ίδια τη δημοκρατία, για να επιστρέψουμε στην ανάλυση του Μπένκλερ, για την αξία των διαρροών.

Ο Μπένκλερ, ας θυμηθούμε, υποστηρίζει ότι το δίλημμα που πρέπει να αντιμετωπίζει μια δημοκρατική κοινωνία δεν είναι «ασφάλεια ή δημοκρατία» αλλά «μυστικότητα ή διαφάνεια». Όταν η επιλογή είναι «διαφάνεια» ο κόσμος δεν έχει ανάγκη από διαρροές, καθώς μπορεί να υπάρχει πληροφόρηση και δημόσιος διάλογος. Όταν, όμως, τα συστήματα λογοδοσίας που προβλέπονται για τον έλεγχο των εξουσιών, απενεργοποιούνται με την επίκληση της ανάγκης για μυστικότητα, τότε τα βαθιά λαρύγγια που εκθέτουν καταχρήσεις και λάθη του συστήματος, είναι απαραίτητα όσο και το οξυγόνο που αναπνέουμε.




Malcolm X | η ελευθερία δεν μπορεί να περιμένει

 

Λέμε και ξαναλέμε ότι δεν μας αρέσουν οι επέτειοι και τα μνημόσυνα, αλλά καμιά φορά υποκύπτουμε κι εμείς στον εκβιασμό του χρόνου, της συγκυρίας και των ημερομηνιών. 21 Φεβρουαρίου του 1965, πενήντα χρόνια πριν δηλαδή, δολοφονήθηκε ο Malcolm X. Κι εδώ, αντιμετωπίζουμε μια επιπλέον δυσκολία. Πώς να μιλήσουμε για μια προσωπικότητα που είναι αδύνατον να χωρέσει σε ένα και μόνο πλαίσιο; Πώς να προσεγγίσει κανείς τον Malcolm X αν δεν ξεκινήσει από δέκα διαφορετικές αφετηρίες; Πώς να κρίνει κανείς την επιθετικότητα, τις αντιφάσεις, τη μαχητικότητα και την προσήλωση του Malcolm X, αν δεν έχει προσπαθήσει να καταλάβει όπως έλεγε η Angela Davis τον μαύρο άνθρωπο της Αμερικής. Το μαύρο άνθρωπο που όπως εύστοχα το έθεσε ο Norman Mailer «η οπτική του για τη ζωή προήλθε όχι μόνο από την ταραγμένη του εμπειρία στην Αμερική αλλά και από τα θραύσματα της χαμένης αφρικάνικης πίστης του».

Ο Malcolm X ήταν παιδί αυτής της διπλής αποξένωσης, ξένος και σκλάβος για τον αμερικάνικο πολιτισμό και ξένος και ξεχασμένος ως προς τη μνήμη της Αφρικής. Ήταν λοιπόν ένας άνθρωπος με φοβερές αντιφάσεις, αγωνία και πάρα πολλές γωνίες. Ένας άνθρωπος που έζησε ως λούμπεν μικροπαραβατικός και νταβατζής, ως φανατικός και θρησκόληπτος, ως μαχητικός και επίμονος αγωνιστής για την ελευθερία. Ο Malcolm X ήταν ένας άνθρωπος που καιγόταν.

No, I’m not an American. I’m one of the 22 million black people who are the victims of Americanism. One of the 22 million black people who are the victims of democracy, nothing but disguised hypocrisy. So, I’m not standing here speaking to you as an American, or a patriot, or a flag-saluter, or a flag-waver – no; not I. I’m speaking as a victim of this American system. And I see America through the eyes of the victim. I don’t see any American dream; I see an American nightmare.

 

150220-malcolm-x-50-02.nbcnews-ux-1200-900

Ο Malcolm Little γεννήθηκε στη Νεμπράσκα το 1925. Η μητέρα του Malcolm, Louise ήταν ανοιχτόχρωμη, γεγονός που οφειλόταν στο ότι η δική της μητέρα είχε βιαστεί από κάποιο λευκό αφεντικό. Η ίδια μάλλον ζοριζόταν απ’ αυτό το χαρακτηριστικό της, οπότε όπως αναφέρει ο ίδιος ο Malcolm πήγε και παντρεύτηκε τον πιο μαύρο που βρήκε. Το ζήτημα αυτό, των βιασμών δηλαδή μαύρων γυναικών και το τραύμα του να είσαι μαύρος αλλά όχι αρκετά σκούρος, περιγράφεται ωραία κι από τον Boris Vian στο «θα φτύσω στους τάφους σας».  Ο πατέρας του Malclom, Earl Little ήταν ιεροκήρυκας, συμμετείχε στον αγώνα για τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα των μαύρων και πίστευε ότι οι μαύροι της Αμερικής έπρεπε να επιστρέψουν στην Αφρική. O Earl Little πέθανε όταν ο ίδιος ήταν έξι χρονών. Η αστυνομία είδε αυτοκτονία, αλλά υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι ο Earl Little σκοτώθηκε από άντρες της Κου Κλουξ Κλαν. Η μητέρα του Malcolm δεν άντεξε το θάνατο του συζύγου της και μέσα στον επόμενο χρόνο κατέληξε σε ένα ψυχιατρείο. Ο Malcolm μεγάλωσε σε ανάδοχη οικογένεια. Στα 15 του παράτησε το σχολείο, ενώ ήταν καλός μαθητής. Ο ίδιος περιγράφει στην αυτοβιογραφία του ότι αυτό συνέβη, όταν είπε στον (λευκό) δάσκαλό του ότι θέλει να γίνει δικηγόρος. Ο δάσκαλος του απάντησε ότι «αυτός δεν είναι ρεαλιστικός στόχος για ένα νέγρο».

Από το 1943 που πηγαίνει στο Χάρλεμ εμπλέκεται σε όλων των ειδών τις παραβατικές δραστηριότητες. Τζόγος, μικροκλοπές, ναρκωτικά, νταβατζιλίκια. Το 1945 επιστρέφει στη Βοστόνη, όπου ζούσε πριν τη Νέα Υόρκη, και μαζί με άλλους τέσσερις συνεργούς πραγματοποιούν κλοπές σε σπίτια πλούσιων λευκών οικογενειών. Το 1946 συλλαμβάνεται και στέλνεται στη φυλακή εκτίοντας ποινή 8 έως 10 ετών.

Η θρησκεία και το Έθνος του Ισλάμ

Στη φυλακή έρχεται σε επαφή με τη θρησκεία. Μαθαίνει για τους Μαύρους Μουσουλμάνους. Διδάσκουν ότι δεν πρέπει κανείς να τρώει χοιρινό, δεν πρέπει να καπνίζει και δεν πρέπει να πίνει αλκοόλ. Αλλά ταυτόχρονα μιλάνε για τον «λευκό διάβολο» και για μαύρη περηφάνια. Μιλάνε για τον επαναπατρισμό στην Αφρική των μαύρων που απήχθηκαν και εξορίστηκαν και από την γη τους. Ο Malcolm βρίσκει εδώ ένα τρόπο να δει τον εαυτό του. Σκέφτεται ότι όλοι οι λευκοί άνθρωποι που έχει γνωρίσει του έχουν φερθεί με μίσος, αλαζονεία, απληστία και αδικία. Σκέφτεται ότι σε όλη του τη ζωή είχε τη νοοτροπία του σκλάβου. Αρχίζει να διαβάζει πυρετωδώς και έτσι όταν αποφυλακίζεται αναδεικνύεται γρήγορα σε κορυφαίο στέλεχος του Έθνους του Ισλάμ. Πλέον ονομάζεται Malcolm X κι όχι Little. Το Little είναι το όνομα που έδωσαν στους προγόνους του, αυτοί που τους σκλάβωσαν. Το X συμβολίζει πια τον ανώνυμο ξεριζωμένο άνθρωπο.

“If we react to white racism with a violent reaction, to me that’s not black racism. If you come to put a rope around my neck and I hang you for it, to me that’s not racism. Yours is racism, but my reaction has nothing to do with racism.(..)  Be peaceful, be courteous, obey the law, respect everyone; but if someone puts a hand on you, send him to the cemetery”.

Το Έθνος του Ισλάμ ήταν μια οργάνωση με ηγέτη τον Elijah Muhammad. Το πρόταγμά του ήταν ένας συνδυασμός ιδεών όπως πειθαρχία, προκοπή, υπακοή και ταπεινότητα με την ιδέα της οικονομικής ανεξαρτησίας. Είχε επιχειρήσεις, έφτιαχνε τζαμιά και αγόρασε καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Επιζητούσε να εγκαθιδρύσει ένα ανεξάρτητο κατά κάποιο τρόπο κράτος των Μαύρων μουσουλμάνων είτε στις ΗΠΑ είτε στην Αφρική και έψαχνε τρόπους να φτιάξει μια ισχυρή μαύρη οικονομία. Ο ίδιος ο Malcolm X εξηγούσε τη διαφορά μεταξύ segregation και separation, λέγοντας ότι στην πρώτη περίπτωση (που ίσχυε στο Νότο μέχρι εκείνα τα χρόνια, μέχρι δηλαδή το 1954 ενώ ουσιαστικά τελείωσε το 1964) ο λευκός άνθρωπος διαχωρίζει τον εαυτό του από τον μαύρο, αλλά δεν τον αφήνει να πάει μακριά γιατί θέλει να ελέγχει πολιτικά (βοηθώντας να εκλεγούν συγκεκριμένοι αντιπρόσωποι) και οικονομικά (έχοντας την ιδιοκτησία των καταστημάτων) τις κοινότητές του. Ο Malcolm X μιλώντας για separation εννοούσε έναν πλήρη διαχωρισμό λευκών και μαύρων, κατά τον οποίο όμως οι μαύρες κοινότητες θα ελέγχουν οι ίδιες τους πολιτικούς τους και τις οικονομικές τους δραστηριότητες.

Αλλά ο Malcolm X δεν μπορούσε να μείνει στο Έθνος του Ισλάμ. Η οργάνωση δεν επιθυμούσε να ασχοληθεί ιδιαίτερα με τα πολιτικά ζητήματα, αλλά κυρίως να φροντίσει την διατήρηση του στάτους της. Μόλις απέκτησε κάποια δύναμη (οικονομική κυρίως), σταμάτησε να είναι επικίνδυνη. Με άλλα λόγια δηλαδή ήθελε έναν μαύρο καπιταλισμό. Ο Malcolm X όμως σε κάθε του λόγο εξαπέλυε ένα συνολικό κατηγορώ για το πολιτικό σύστημα και τις κοινωνικές πρακτικές. Αφορμή για την τελική ρήξη στάθηκε ένα σχόλιο του Malcolm X για τη δολοφονία του Κένεντι. Ο Malcolm X είπε ότι απλά ένα μέρος της βίας που ασκεί το σύστημα του επιστράφηκε. Η δήλωση αυτή θεωρήθηκε ότι τρόμαξε και απομάκρυνε το ευρύ κοινό. Στην αρχή επιβλήθηκε ως ποινή η σιωπή για τρεις μήνες, αλλά λίγο αργότερα ο Malcolm X αποχώρησε οριστικά από την οργάνωση.

Muslim Mosque, Inc. και Organization of Afro-American Unity

150220-malcolm-x-50-03.nbcnews-ux-1120-900

Ο Malcolm X μιλούσε πια για μαύρο εθνικισμό και οργανωνόταν στη βάση της πολιτικής και κοινωνικής μάχης, αφαιρώντας από τη θρησκεία τον πρώτο λόγο. Έλεγε ότι παραμένει φυσικά μουσουλμάνος αλλά δήλωνε διατεθειμένος να εμπλακεί και με όποιον άλλον θέλει προκειμένου να πολεμήσουν μαζί για τα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα των μαύρων κοινοτήτων. Στην ιδρυτική διακήρυξη του τζαμιού είπε ότι ξεχνάει από σήμερα ό,τι είχε πει για τους ηγέτες των άλλων μαύρων κινημάτων και ελπίζει να μπορέσουν να κάνουν κι αυτοί το ίδιο, για να μπορέσουν να συνεργαστούν. Μάλιστα το 1964, μετατρέπει το τζαμί που είχε αρχικά σχηματίσει μετά την αποχώρηση από το Έθνος του Ισλάμ στην οργάνωση OAAU. Η Οργάνωση Αφρο – Αμερικάνικης Ενότητας είχε ως βασική ιδεολογία το μαύρο εθνικισμό και ως κύριο στόχο το να αποκτήσουν οι μαύροι τον πολιτικό και οικονομικό έλεγχο των κοινοτήτων τους.

Ακολούθησαν τα ταξίδια σε Αφρική, τα οποία τον επηρέασαν πάρα πολύ. Δεν έβλεπε πια το πρόβλημα ως ένα ζήτημα μόνο φυλής και ρατσισμού στην Αμερική. Έλεγε: «ζούμε σε μια εποχή επαναστάσεων και η εξέγερση του Αμερικανού Νέγρου είναι μέρος αυτής της επανάστασης ενάντια στην καταπίεση και την αποικιοκρατία που χαρακτηρίζουν αυτή την εποχή (..) Δεν είναι μια μάχη του μαύρου ενάντια στο λευκό, αλλά η παγκόσμια επανάσταση του καταπιεσμένου ενάντια στον καταπιεστή, του εκμεταλλευόμενου απέναντι στον εκμεταλλευτή». Ήθελε να διεθνοποιήσει το θέμα των μαύρων στην Αμερική. Στις ομιλίες και τις συνεντεύξεις του έλεγε πως δεν πρέπει πια να μιλάμε για πολιτικά δικαιώματα (civil rights) αλλά για ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε, έλεγε, να μας τα δώσει ένας πρόεδρος της Αμερικής, να ψηφίσει κάποιο νόμο (εννοούσε τον Civil Rights Act). Όλοι οι άνθρωποι από τη στιγμή που γεννιούνται, τα έχουν ήδη κερδισμένα. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν παραχωρούνται. Υποστήριζε ότι ήθελε να πάει στα Ηνωμένα Έθνη και να κατηγορήσει τις ΗΠΑ για ρατσιστικές πρακτικές («το πιο άθλιο ρατσιστικό κράτος της ιστορίας»). Ταυτόχρονα όμως, μετά το ταξίδι στην Αφρική και συγκεκριμένα την επίσκεψη στην Αλγερία, στις ομιλίες του μιλάει για το αντάρτικο που λαμβάνει χώρα εκεί. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος που ηττάται ο λευκός άντρας λέει. Από το Βιετνάμ μέχρι την Αλγερία.

Το προσκύνημα στη Μέκκα

150220-malcolm-x-50-01.nbcnews-ux-920-900

Τον Απρίλιο του 1964 θα πάει στη Μέκκα και αυτό το προσκύνημα θα του προκαλέσει διάφορες σκέψεις και προβληματισμούς. Στα γράμματά του λέει ότι ήπιε από το ίδιο ποτήρι και έκατσε για ώρες με λευκούς μουσουλμάνους και «ανθρώπους με μπλε μάτια». Στη Μέκκα, βρήκε αδερφούς από όλο τον κόσμο. Εγκαταλείπει λοιπόν σιγά σιγά την ιδέα του διαχωρισμού του Μαύρου Έθνους ή την ιδέα της επιστροφής στην Αφρική και λέει ότι οι μαύροι πρέπει να μείνουν και να πολεμήσουν για τα δικαιώματά τους στις ΗΠΑ. Ακόμη δηλώνει ότι έκανε λάθος που για πολύ καιρό έβαζε όλους τους λευκούς στο ίδιο τσουβάλι. Δεν θέλω πια να καταδικάζω ανθρώπους χωρίς να είναι ένοχοι, λέει. «Με κάθε ειλικρίνεια, μπορώ να πω ότι δεν επιθυμώ τίποτα άλλο παρά ελευθερία, δικαιοσύνη και ισότητα: Ζωή, ελευθερία και την επιδίωξη της ευτυχίας για όλους τους ανθρώπους. Το πρώτο μου μέλημα έχει να κάνει με την κοινότητα των ανθρώπων στους οποίου ανήκω, τους Αφρο – Αμερικάνους, γιατί εμείς, περισσότερο από όλους τους ανθρώπους έχουμε στερηθεί αυτά τα αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα».

Προσπαθεί να επανερμηνεύσει τον όρο «μαύρος εθνικισμός» (σκέφτεται ότι ίσως το περιεχόμενό του να είναι ο αυτοκαθορισμός των μαύρων κοινοτήτων), αλλά δηλώνει ότι φιλοσοφικά ακόμη δεν έχει καταλήξει σε μια νέα εξήγηση. Στις ομιλίες του τελευταίου χρόνου μάλιστα αρχίζει να κάνει πιο συστηματική κριτική στον καπιταλισμό. Έχει δει τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και τις εξεγέρσεις στην Αφρική και αρχίζει να στοχάζεται πάνω στο σοσιαλισμό. Σε μια συνέντευξη, τον ρωτάνε, αν είναι πια σοσιαλιστής κι αυτός χαριτολογώντας απαντάει: «δεν ξέρω, μάλλον φαίνεται καλός πάντως για τον μαύρο άνθρωπο».

Η δολοφονία

Στις 21 Φεβρουαρίου του 1965, ο Malcolm X θα μιλούσε στο Audobon Ballroom στο Manhattan. Λίγο πριν ξεκινήσει η ομιλία, κάποιος φώναξε: «Νέγρο, βγάλε το χέρι σου απ’ την τσέπη μου». Οι σωματοφύλακες αλλά και όλος ο κόσμος κοίταξε προς τη μεριά του περιστατικού. Τότε ένας άντρας έβγαλε ένα όπλο και πυροβόλησε τον Malcolm X. Άλλοι δύο άντρες πυροβόλησαν στη συνέχεια. Ο Malcolm X είχε 21 πληγές από τις σφαίρες. Και οι τρεις άντρες συνελήφθησαν και καταδικάστηκαν τον επόμενο χρόνο. Ο πρώτος άντρας που πυροβόλησε ήταν μέλος του Έθνους του Ισλάμ, με το οποίο πια οι σχέσεις του Malcolm X ήταν πολύ κακές. Πολλά λέγονται για τη δολοφονία και πρόσφατα μάλιστα το ζήτημα ανακινήθηκε και πάλι. Υπάρχουν κάποιοι που υποστηρίζουν ότι δεν ήταν ένα απλά οργανωμένο σχέδιο από κάποιους φανατικούς ή από το ίδιο το Έθνος του Ισλάμ. Υποστηρίζεται ότι το FBI που παρακολουθούσε έτσι κι αλλιώς τον Malcolm X, ήξερε για τη δολοφονία, αλλά την άφησε να συμβεί. Υπενθυμίζεται ότι ο Malcolm X είδε ήδη δεχτεί μια επίθεση όταν έγινε εμπρησμός στο σπίτι του και αυτός γλίτωσε τελευταία στιγμή με τη γυναίκα και τα παιδιά του (απ’ όπου και το κλασσικό στιγμιότυπο με το όπλο). Οι αντίπαλοί του τότε κυκλοφόρησαν φήμες ότι ο ίδιος έκαψε το σπίτι του για λόγους δημοσιότητας.

By any means necessary

359671

Σε όλη τη διάρκεια της πορείας του, o Malcolm X επικρίθηκε έντονα για τη στάση του σε σχέση με τη βία. Ο ίδιος μέχρι το τέλος της ζωής του επέμενε ότι οι μαύρες κοινότητες πρέπει να διεκδικήσουν την ελευθερία και τα δικαιώματά τους με κάθε αναγκαίο μέσο. Όσο ήταν μέλος του Έθνους του Ισλάμ ειρωνευόταν και ασκούσε έντονη κριτική στους μη βίαιους ηγέτες των μαύρων κοινοτήτων. Αργότερα, χωρίς να αλλάξει άποψη, πίστευε ότι έπρεπε να συνεργαστούν όλοι, αλλά εξηγούσε ότι διαφωνεί με τη μη βία, γιατί τη θεωρούσε αναποτελεσματική ως τακτική. Μάλιστα, μία από τις αφορμές για την αποχώρησή του από το Έθνος του Ισλάμ, υπήρξε και ένα περιστατικό δολοφονίας δύο μαύρων ανδρών, μετά το οποίο ο Malcolm X θέλησε να μαζέψει τα μέλη της οργάνωσης για να αναλάβουν δράση, αλλά η οργάνωση τον σταμάτησε.

Στην περίφημη ομιλία του the ballot or the bullet ο Malcolm X εξέθεσε την άποψή του ότι ο πλούτος των ΗΠΑ έχει συσσωρευτεί με το αίμα των φτωχών μαύρων που εργάστηκαν και εργάζονται με τον πιο σκληρό τρόπο. Αυτό το αίμα λέει ο Malcolm X είναι η επένδυση και η συνεισφορά των μαύρων στην Αμερική. Δεν έδωσαν μόνο την εργατική τους δύναμη δωρεάν, αλλά και το ίδιο τους το αίμα. Άρα τα όποια πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα, δεν μπορούν να περιμένουν ένα νομοθέτημα για να τους αποδοθούν. Είναι δικά τους από πάντα. Κι έτσι ξεκαθάριζε ότι ο ίδιος δεν ζητάει από τους μαύρους άντρες να είναι σώνει και καλά βίαιοι. Αλλά αν η κυβέρνηση αρνείται να κάνει αυτό που πρέπει να κάνει, να τους προστατεύσει δηλαδή, θα πρέπει οι μαύρες κοινότητες να μη μένουν με τα χέρια σταυρωμένα, αλλά να εξασκήσουν τα δικαιώματά τους.

 «Κάθε φορά που διαδηλώνετε ενάντια στο διαχωρισμό και ένας άντρας έχει το θράσος να αμολήσει το σκυλί της αστυνομίας πάνω σας, σκοτώστε αυτό το σκυλί, σκοτώστέ το(ν) (υπάρχει μια σκόπιμη; αμφισημία θαρρώ), σας το λέω, σκοτώστε αυτό το σκυλί. Τότε θα βάλετε ένα τέλος σ’ αυτό. Τώρα, αν κάποιοι λευκοί δεν θέλουν να βλέπουν τέτοιες ενέργειες, ας πάνε στο δήμαρχο και στην αστυνομία και να τους πουν να μαζέψουν τα σκυλιά τους. Αυτό πρέπει να κάνετε. Αν δεν κρατήσετε μια τέτοια στάση, τα μικρά σας παιδιά θα μεγαλώσουν και θα σας κοιτάξουν και θα σκέφτονται: ντροπή»

 

Bar Closed To Honor Malcolm X; Assassina

Τρεις μέρες πριν τη δολοφονία του, ο Malcolm X έδωσε μια δίωρη συνέντευξη η οποία δημοσιεύτηκε μία μέρα μετά το θάνατό του. Εκεί είπε: «Νιώθω σαν ένας άντρας που κοιμόταν ή σαν κάποιος που ήταν κάτω από την επιρροή κάποιου άλλου. Νομίζω πως ό,τι σκέφτομαι και ό,τι λέω τώρα είναι εντελώς δικό μου. (..) Σκέφτομαι πια με το δικό μου μυαλό». Μοιάζει αυτή η τελευταία κουβέντα να συνοψίζει όλη του την πορεία. Ο Malcolm X άλλαξε απόψεις, στάση και οπτική. Προσπάθησε με μανία να βρει και να κατανοήσει τον αληθινό εαυτό του. Από τις μέρες του Χάρλεμ, που βυθίζεται στις καταχρήσεις και την παραβατικότητα, αδιαφορώντας για τα κοινωνικά ζητήματα, στον καιρό της πειθαρχίας στο Έθνος του Ισλάμ και το κήρυγμα για τον λευκό διάβολο και από εκεί σιγά σιγά στις σκέψεις για την απελευθέρωση του μαύρου ανθρώπου, στις ιδέες της ελευθερίας, της ισότητας και του αγώνα κατά της καταπίεσης. Πάντα βέβαια με αυτή την ατελείωτη μαχητικότητα. Με κάθε αναγκαίο μέσο, έλεγε. Ήταν λογικό να περάσει από χίλια κύματα. Φτωχός, κυνηγημένος και με την κουλτούρα του σκλάβου, βαθιά ριζωμένη στις κοινότητες που γνώρισε, ήταν επόμενο να βρει αρχικά καταφύγιο σε κάτι κλειστό και ακραία δογματικό όπως το Έθνος του Ισλάμ. Έπρεπε για αρχή να βρει τον αυτοσεβασμό του, τη δύναμη και την περηφάνια. Σιγά σιγά, διαβάζοντας, ταξιδεύοντας και μιλώντας με ανθρώπους απ’ όλο τον κόσμο, είδε τις λεπτές αποχρώσεις, είδε τον αγώνα που ήταν κοινός σε όλο τον πλανήτη, είδε με όλο και μεγαλύτερη διαύγεια το πρόσωπο του καταπιεστή και του καταπιεζόμενου.

Και γνωρίζοντας πως κάθε μέρα που πέρναγε η θέση του ήταν ακόμη πιο δύσκολη, οι αντίπαλοί του όλο και περισσότεροι, δεν έκανε πίσω ούτε για ένα λεπτό. Ήταν σκληρός, αποφασισμένος, φοβερά αντιφατικός, απόλυτος και συνεπής. Οι πράξεις του ποτέ δεν ήταν μικρότερες από τις ιδέες του. Δεν είναι ένα εύκολο παράδειγμα, ούτε κάποιος που μπορείς να προσεγγίσεις χωρίς επιφυλάξεις και δεύτερες σκέψεις. Άνθρωπος του καιρού του και γεμάτος ελαττώματα, δεν σταμάτησε ποτέ την αγωνιώδη αναζήτηση ενός δρόμου για την απελευθέρωση αφενός του μυαλού και των ιδεών του, αφετέρου των μαύρων καταπιεζόμενων αδερφών του.

***

***

12351255

Foto Ali Malcom x

tumblr_m7fx56Od7o1qzugx2o1_1280

20130918115828-malcomandbettyfamily

1944 Police Mugshot Of Malcolm X

140602-malcolmx




Διαβάζοντας Πικετί στο δρόμο για τις κάλπες

 

Άρχισα να διαβάζω «Το Κεφάλαιο τον 21ο αιώνα» (εκδ. Πόλις) του Thomas Piketty, λίγες μέρες πριν από τις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου. Δηλαδή, στην κορύφωση της (υποτιθέμενης) συζήτησης για το αν υπάρχουν εναλλακτικές πολιτικές για την Ελλάδα και για την Ευρώπη. Είχα, βέβαια, ήδη μια εικόνα για όσα λέει το συγκεκριμένο βιβλίο. Μήνες τώρα οι αναφορές γι’αυτό πλήθαιναν στα διεθνή μέσα, κάνοντας λόγο για το καλύτερο βιβλίο της περασμένης χρονιάς (αφότου κυκλοφόρησε η αγγλική μετάφρασή του από τα γαλλικά), για μια εξέλιξη της μαρξιστικής θεωρίας, ή και για την ανάδειξη ενός από τους πιο επιδραστικούς οικονομολόγους του αιώνα.

Είχα διαβάσει επίσης ότι το βιβλίο δεν είχε ενθουσιάσει τον Μπιλ Γκέιτς, και τώρα καταλαβαίνω ακριβώς γιατί. Γιατί αυτό που προτείνει ο Πικετί ισοδυναμεί με μια επανάσταση που θα ανακόψει και θα αντιστρέψει σταδιακά την διαρκώς αυξανόμενη συσσώρευση του πλούτου στα χέρια λίγων και την παράλληλη φτωχοποίηση όλων των υπολοίπων ανθρώπων του πλανήτη. Ποιος ζάπλουτος τύπος θα ενθουσιαζόταν με μια τέτοια ιδέα;

Ένας φόρος στο κεφάλαιο

Οι εφτακόσιες τόσες σελίδες αυτού του μνημειώδους έργου είναι μια ξεκάθαρη πρόταση για μια παγκόσμια στροφή σε πολιτικές που θα ισοδυναμούσαν με μια τέτοια επανάσταση, ή, για την ακρίβεια, σε πολλές συντονισμένες επαναστάσεις ανά τον κόσμο. Αυτές οι πολιτικές μεταφράζονται σε ένα πράγμα: στην επιβολή ενός ετήσιου προοδευτικού φόρου στο κεφάλαιο, ώστε να αντιμετωπιστούν οι διαρκώς αυξανόμενες ανισότητες στην κατανομή του πλούτου. Δεν είναι κάτι που θα μπορούσε να γίνει εύκολα. Ούτε ο ίδιος ο Πικετί είναι αισιόδοξος ότι θα γίνει. Όμως καταλήγει πως δεν διαβλέπει άλλη λύση.

«Ο καπιταλισμός παράγει μηχανικά ανισότητες αφόρητες και αυθαίρετες, υποσκάπτοντας τις αρχές της αξιοκρατίας στις οποίες θεμελιώνονται οι δημοκρατικές μας κοινωνίες.» Τ.Πικετί

Ο Πικετί δεν θεωρεί πως οι ανισότητες είναι κάτι κακό από μόνες τους. Το αντίθετο. Διαπιστώνει, όμως, ότι υπάρχουν κάποιοι μηχανισμοί, οι οποίοι συντηρούνται από συγκεκριμένες πολιτικές, που συντελούν σε μια ατέρμονη διόγκωση αυτών των ανισοτήτων και καθιστούν εξαιρετικά δυσοίωνο το μέλλον της ανθρωπότητας.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ίδιος τοποθετεί «τη δημοκρατία και το γενικό συμφέρον» απέναντι στον «καπιταλισμό και τα ιδιωτικά συμφέροντα», αλλά ταυτοχρόνως θεωρεί αναγκαία την απόκρουση των «αναδιπλώσεων του προστατευτισμού και του εθνικισμού». Η λύση για τον φόρο στο κεφάλαιο, που προτείνει, δεν θεωρεί πως μπορεί να υλοποιηθεί παρά μόνο σε περιφερειακό επίπεδο, για λόγους που έχουν να κάνουν με τις παγκόσμιες ισορροπίες ισχύος. Δεν θα μπορούσε, δηλαδή, για παράδειγμα, να το κάνει από μόνη της μια ευρωπαϊκή χώρα, αλλά π.χ η Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό της.

Μια τέτοια λύση, ένας ετήσιος προοδευτικός φόρος στο κεφάλαιο «απαιτεί πολύ υψηλό βαθμό διεθνούς συνεργασίας και περιφερειακής πολιτικής ολοκλήρωσης. Δεν είναι προσιτή στα έθνη-κράτη στους κόλπους των οποίων χτίστηκαν οι προηγούμενοι κοινωνικοί συμβιβασμοί». Τ.Πικετί

Παρά τις αρχικές αντιδράσεις στην πρόταση, και την κριτική που του ασκήθηκε (και σε κάποιες περιπτώσεις μαζεύτηκε πίσω) από τα μεγάλα διεθνή ΜΜΕ και μεγαλοστελέχη του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, η προσέγγιση του Πικετί φαίνεται πλέον να επηρεάζει ακόμη και τους πολιτικούς που ήδη κυβερνούν ή που έχουν πολλές πιθανότητες να κυβερνήσουν. Μόλις την περασμένη Τετάρτη η Washington Post αναγνώριζε αυτή την επιρροή στον Μπάρακ Ομπάμα δίνοντας τον τίτλο “President Obama finally has his Piketty moment” σε ένα άρθρο που σχολίαζε την εξαγγελθείσα ατζέντα του αμερικανού προέδρου για το 2015. Και πριν από λίγες μέρες ο Πάμπλο Ιγκλέσιας των Podemos δήλωσε ότι το συγκεκριμένο έργο αποτελεί «μια βαλβίδα οξυγόνου» γι’αυτούς, ότι τους δίνει επιχειρήματα και θεωρητική υποστήριξη για τις αλλαγές που πρεσβεύουν στην Ισπανία και στην Ευρώπη συνολικά.

Αλλά για να καταλάβουμε πόσο εφικτή θα ήταν η υλοποίηση της πρότασης Πικετί, πρέπει να δούμε πού στηρίζεται.

Ένα βιβλίο ιστορίας και οικονομικών

«Τούτο το βιβλίο είναι, πιστεύω, εξίσου βιβλίο ιστορίας όσο και οικονομικών», λέει ο Πικετί, στην εισαγωγή του. Ο ίδιος και οι συνεργάτες του ερευνητές οικονομολόγοι, μελέτησαν επί δεκαπέντε χρόνια όσα δεδομένα υπάρχουν διαθέσιμα παγκοσμίως σχετικά με την κατανομή των εισοδημάτων και των περιουσιών από τον 18ο αιώνα μέχρι και σήμερα και προσπάθησαν να εξάγουν διδάγματα για το πώς δομούνται οι οικονομικές ανισότητες.

Κατέληξαν με ιστορικά στοιχεία που αφορούν πάνω από 20 χώρες, αν και στις περισσότερες από αυτές δεν υπήρχαν αρκετά δεδομένα σε βάθος των τριών τελευταίων αιώνων, παρά μόνο για μικρότερες περιόδους. Έτσι, έμφαση δίνεται στην ανάλυση για τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία, τη Γερμανία, τη Γαλλία και το Ην.Βασίλειο. Ειδικά οι δύο τελευταίες θεωρείται πολύ σημαντικό που περιλαμβάνονται στον πυρήνα της ανάλυσης, καθώς ήταν και οι μεγαλύτερες αποικιοκρατικές και χρηματοοικονομικές δυνάμεις του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Το γεγονός ότι υπάρχουν γι’αυτές τα περισσότερα ιστορικά στοιχεία, υποστηρίζει την μελέτη της δυναμικής της παγκόσμιας κατανομής του πλούτου από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά.

Τα ιστορικά αυτά στοιχεία προέρχονται από δύο μεγάλες κατηγορίες πηγών:
α. αυτές που αφορούν τα εισοδήματα και την ανισότητα της κατανομής τους και
β. αυτές που αφορούν τις περιουσίες, την κατανομή τους και τη σχέση τους με τα εισοδήματα.

Η μελέτη των εισοδημάτων

Τα εισοδήματα μπορεί να προέρχονται είτε από εργασία (μισθοί, αμοιβές, επιδόματα, μπόνους, εισοδήματα από μη μισθωτή εργασία, κλπ και άλλα εισοδήματα που αμείβουν εργασία, όποια κι αν είναι η ακριβής νομική τους μορφή) είτε από την κατοχή κεφαλαίου (μισθώματα, μερίσματα, τόκοι, κέρδη, υπεραξίες, απολαβές δικαιωμάτων royalties, κλπ, και άλλα εισοδήματα που αποκτώνται από το απλό γεγονός της κατοχής ενός κεφαλαίου γης, ακινήτου, χρηματοοικονομικού, βιομηχανικού, κλπ, όποια κι αν είναι η νομική τους μορφή).

Πηγές για την μελέτη τους είναι τα φορολογικά δεδομένα που προκύπτουν από τις δηλώσεις εισοδήματος. Η καθιέρωση του φόρου εισοδήματος σημειώθηκε στις περισσότερες χώρες γύρω στα 1910-1920, αλλά σε μερικές χώρες (όπως η Γερμανία και η Ιαπωνία) ακόμη νωρίτερα, το 1880-1890. Μαζί με αυτά, αξιοποιήθηκαν και τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας Δεδομένων των Υψηλότερων Εισοδημάτων (World Top Income Database).

Ο Πικετί δεν είναι ο πρώτος που αξιοποιεί τα δεδομένα της φορολολίας εισοδημάτων για να μελετήσει την δυναμική των ανισοτήτων. Είχε προηγηθεί ο Σάιμον Κούζνετς, που έκανε το ίδιο, για την 35ετή περίοδο 1913-1948 των ΗΠΑ. Περιοριζόμενος μόνο σε αυτή την περίοδο, ο Κούζνετς είχε διαπιστώσει ότι στις ΗΠΑ συντελέστηκε τότε μια σημαντική υποχώρηση των εισοδηματικών ανισοτήτων. Είχε συμπεράνει, έτσι, λανθασμένα, ότι μετά από μια κορύφωση (που για τα εισοδήματα των ΗΠΑ θεώρησε ότι είχε ήδη συντελεστεί νωρίτερα), οι ανισότητες μειώνονται μηχανικά, δημιουργώντας μια καμπύλη στα διαγράμματα της μέτρησής τους.

Αυτή η «καμπύλη του Κούζνετς», ερμηνεύτηκε ως αισιόδοξη προσέγγιση για την εξέλιξη των ανισοτήτων, παγιδεύοντας κατά τις επόμενες δεκαετίες τους οικονομολόγους, και βολεύοντας πάρα πολύ τους πολιτικούς που την εποχή του Ψυχρού Πολέμου ήθελαν να πλασάρουν μια αισιόδοξη θεωρία για την εξέλιξη των ανισοτήτων, εξηγεί ο Πικετί. Προεκτείνοντας εκείνος τις μετρήσεις του Κούζνετς στο σύνολο των τριών τελευταίων αιώνων και σε όσες περισσότερες χώρες είχαν στοιχεία για την κατανομή των εισοδημάτων, κατέληξε στα σημερινά, πολύ πιο απαισιόδοξα συμπεράσματα: Η καμπύλη δεν ισχύει, οι ανισότητες επέστρεψαν και η γραμμή στο διάγραμμα έχει ξαναπιάσει κορυφή και ανεβαίνει ορμητικά.

Η μελέτη των περιουσιών

Οι πηγές που επέτρεψαν τη μελέτη της κατανομής των περιουσιών και της σχέσης τους με τα εισοδήματα ήταν αφενός οι δηλώσεις κληρονομιάς, που ήταν υποχρεωτικές στο πλαίσιο της φορολόγησης κληρονομιάς (που είναι και αρχαιότερη της φορολογίας εισοδημάτων, καθώς ίσχυε σε κάποιες χώρες από τις αρχές του 19ου αιώνα) αλλά και κάποιες ατομικές δηλώσεις περιουσίας που στην περίπτωση της Γαλλία ήταν επίσης υποχρεωτικές για μεγάλες περιόδους (την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης) και βοηθούν να αποτυπωθούν οι τάσεις αποταμίευσης.

«(…) οι περιουσιακές ανισότητες δεν έχουν την ίδια σημασία εάν προήλθαν από κληρονομιά που άφησαν οι προηγούμενες γενεές ή από αποταμίευση που γινόταν στη διάρκεια μιας ζωής. Στο πλαίσιο αυτού του βιβλίου δεν ενδιαφερόμαστε μόνο για το επίπεδο της ίδιας της ανισότητας, αλλά επίσης και προπάντων για τη δομή των ανισοτήτων, δηλαδή για την προέλευση των εισοδηματικών και περιουσιακών ανισοτήτων μεταξύ των κοινωνικών ομάδων, και για τα διαφορετικά συστήματα οικονομικής, κοινωνικής, ηθικής και πολιτικής νομιμοποίησής τους, τα οποία μπορεί να τις στηρίξουν ή να τις καταδικάσουν. Η ανισότητα δεν είναι αναγκαστικά κακή καθ’εαυτή: το κεντρικό ζήτημα είναι να καταλάβουμε αν είναι δικαιολογημένη, αν έχει τους λόγους της.» Τ.Πικετί

«Το παρελθόν καταβροχθίζει το μέλλον»

Η μελέτη όλων των παραπάνω δεδομένων οδηγεί τον Πικετί σε δύο συμπεράσματα:

1. ότι «πρέπει να δυσπιστούμε σε κάθε ιστορικό ντετερμινισμό στο χώρο αυτό: η ιστορία της κατανομής του πλούτου είναι πάντοτε μια ιστορία βαθιά πολιτική και δεν συνοψίζεται σε καθαρά οικονομικούς μηχανισμούς». Η μείωση των ανισοτήτων που καταγράφηκε στις ανεπτυγμένες χώρες μεταξύ των δεκαετιών 1900-1910 και 1950-1960 «είναι προπάντων προϊόν των πολέμων και των δημοσίων πολιτικών που εφαρμόστηκαν ως συνέπεια των κλονισμών αυτών».
2. «ότι η δυναμική της κατανομής του πλούτου θέτει σε κίνηση ισχυρούς μηχανισμούς οι οποίοι ωθούν εναλλακτικά προς τη σύγκλιση ή την απόκλιση και ότι δεν υπάρχει καμία φυσική και αυτόματη διαδικασία που θα απέτρεπε τις τάσεις της αποσταθεροποίησης και της διεύρυνσης των ανισοτήτων από το να επικρατήσουν για μεγάλη χρονική διάρκεια».

Σύγκλιση = μείωση και να συμπίεση των ανισοτήτων
Απόκλιση = διεύρυνση και επέκταση των ανισοτήτων

Υπάρχουν τέσσερις μηχανισμοί που οι οικονομολόγοι αναγνωρίζουν ότι ωθούν προς τη σύγκλιση, αλλά ο Πικετί αποδέχεται μόνο τους δύο πρώτους:
α. η διαδικασία διάχυσης της γνώσης και επένδυσης στην εκπαίδευση και την κατάρτιση
β. το παιχνίδι της προσφοράς και της ζήτησης (και η κινητικότητα του κεφαλαίου και της εργασίας ως μια εκδοχή του), ωθεί προς τη σύγκλιση αλλά λιγότερο ισχυρά και συχνά με τρόπο διφορούμενο και αντιφατικό
γ. η πρόοδος προς τον τεχνολογικό ορθολογισμό (θεωρητικά θα συνέβαλε στη σύγκλιση) και
δ. η παράταση της διάρκειας του βίου (κατά μία πεποίθηση επίσης συμβάλει).

Ο Πικετί αμφισβητεί ότι οι δύο τελευταίοι μηχανισμοί λειτουργούν προς τη σύγκλιση των ανισοτήτων. Θεωρεί ότι η κατάταξή τους σε αυτή την κατηγορία αποτελεί πλάνη, καθώς διαπιστώνει από ιστορικά παραδείγματα πως δεν μπορούν από μόνοι τους να κάμψουν τους αντίπαλους μηχανισμούς απόκλισης (διόγκωσης των ανισοτήτων). Σήμερα, όπως εξηγεί, η κατανομή περιουσιών κυριαρχείται από «μια αμείλικτη αντιπαράθεση ανάμεσα σε δυναστείες κληρονόμων και δυναστείες όσων δεν κατέχουν παρά την εργασία τους». Αν ίσχυαν οι μηχανισμοί γ και δ θα σήμαιναν ότι η κατανομή των περιουσιών «θα κυριαρχούνταν πολύ περισσότερο από μια λογική αποταμίευσης στον κύκλο της ζωής», δηλαδή ο καθένας θα σώρευε περιουσία για τα γηρατειά του και όχι για να χτίσει μια δυναστεία κληρονόμων.

Από την άλλη πλευρά υπάρχουν οι μηχανισμοί που οδηγούν προς την απόκλιση:
α. «η διαδικασία εκτίναξης των πολύ υψηλών αμοιβών» και
β. «η διαδικασία συσσώρευσης και συγκέντρωσης των περιουσιών σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από ασθενή μεγέθυνση και σχετικά υψηλή απόδοση του κεφαλαίου. Αυτή η δεύτερη διαδικασία είναι δυνητικά πιο αποσταθεροποιητική από την πρώτη και αποτελεί αναμφίβολα την κύρια απειλή για τη δυναμική της κατανομής του πλούτου σε πολύ μεγαλύτερο βάθος χρόνου».

Τα γραφήματα Ε1 και Ε2 απεικονίζουν την κίνηση αυτών των δύο διαδικασιών απόκλισης.

*

piketty1png

 * *

piketty2

* * *

Όπως εξηγεί ο Πικετί, οι δύο αυτές διαδικασίες απόκλισης είναι δύο εντελώς διαφορετικά φαινόμενα, που στηρίζονται σε διακριτούς οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς μηχανισμούς. Ο πρώτος μηχανισμός (της εκτίναξης των πολύ υψηλών αμοιβών), αφορά κυρίως τις ΗΠΑ και ο δεύτερος (της συσσώρευσης και συγκέντρωσης των περιουσιών) αφορά κυρίως την Ευρώπη και την Ιαπωνία.

«Οπωσδήποτε δεν αποκλείεται οι δύο αυτές εξελίξεις και οι δύο αυτές δυνάμεις απόκλισης να διαπλακούν στις ίδιες χώρες κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα – και πράγματι ήδη το βλέπουμε να συμβαίνει εν μέρει- ή και στο επίπεδο ολόκληρου του πλανήτη, πράγμα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε επίπεδα ανισοτήτων που ουδέποτε γνωρίσαμε στο παρελθόν, και προπάντων σε μια ριζικά νέα δομή των ανισοτήτων. Αλλά έως σήμερα οι συγκλονιστικές αυτές εξελίξεις βασικά αντιστοιχούν σε δύο διακριτά φαινόμενα», συμπεραίνει ο Πικετί.

Η θεμελιώδης ανισότητα

Υπάρχει μια θεμελιώδης ανισότητα, η οποία συνοψίζει τη λογική του βιβλίου: Είναι η ανισότητα r > g, όπου r είναι το ποσοστό απόδοσης του κεφαλαίου (δηλαδή πόσο αποδίδει κατά μέσο όρο το κεφάλαιο στη διάρκεια ενός έτους με τη μορφή κερδών, μερισμάτων, τόκων μισθωμάτων και άλλων κεφαλαιακών εισοδημάτων, ως ποσοστό της αξίας του) και g είναι ο ρυθμός της μεγέθυνσης (δηλαδή η ετήσια αύξηση του εισοδήματος και της παραγωγής).

Όταν το r υπερβαίνει σημαντικά το g «αρκεί οι κληρονόμοι να αποταμιεύουν ένα μικρό μέρος από τα εισοδήματα του κεφαλαίου τους ώστε αυτό να αυξάνεται ταχύτερα από την οικονομία στο σύνολό της». Αυτό «συνέβαινε στην ιστορία σχεδόν πάντοτε, τουλάχιστον μέχρι τον 19ο αιώνα, και έχει μεγάλες πιθανότητες να ξαναγίνει ο κανόνας στον 21ο αιώνα», εξηγεί ο Πικετί.

Η ανισότητα r > g «δεν έχει καμία σχέση με κάποια ατέλεια της αγοράς», αντιθέτως, «όσο πιο «τέλεια» είναι η αγορά, με την έννοια των οικονομολόγων, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες έχει να επαληθευτεί». Τ.Πικετί

Και καταλήγει ως εξής: «Η ανισότητα r > g συνεπάγεται ότι οι περιουσίες που προέρχονται από το παρελθόν ανακεφαλαιοποιούνται ταχύτερα από το ρυθμό ανόδου της παραγωγής και των μισθών. Η ανισότητα αυτή εκφράζει μια θεμελιώδη λογική αντίφαση. Ο επιχειρηματίας τείνει αναπόφευκτα να μετατραπεί σε προσοδούχο – σε ραντιέρη- και να κυριαρχεί όλο και περισσότερο πάνω σε εκείνους που δεν τους ανήκει άλλο από την εργασία τους. Από την ώρα που συγκροτείται, το κεφάλαιο αναπαράγεται από μόνο του, ταχύτερα απ’όσο αυξάνεται η παραγωγή. Το παρελθόν καταβροχθίζει το μέλλον».

* * *




Kοινωνικά κινήματα 2014: η ιστορία που έγραψαν οι πολίτες

 

Από τις φαβέλες του Ρίο μέχρι την πλατεία Μεϊντάν και από το Φέργκιουσον μέχρι τους δρόμους του Χονγκ Κονγκ, οι άνθρωποι έγραψαν μερικά από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ιστορίας του 2014. Η χρονιά που αφήνουμε πίσω μας, έβγαλε τους πολίτες έξω, τους έφερε αντιμέτωπους με τις εξουσίες και τις ελίτ που καθορίζουν τις ζωές τους, δοκίμασε τις αντοχές τους σε μάχες άνισες, που συχνά είχαν προδιαγεγραμμένο τέλος.

Τα κοινωνικά κινήματα που γεννήθηκαν ή συνεχίστηκαν το 2014, είχαν τις ρίζες τους σε αιτίες που απλώνονταν επί χρόνια πριν, σε κάθε τόπο ξεχωριστά και σε όλο τον πλανήτη συνολικά. Εξέφρασαν μεγάλα τμήματα κοινωνιών που βιώνουν κραυγαλέες ανισότητες, διακρίσεις και φτώχεια, που αντιδρούν στον αυταρχισμό και τη διαφθορά των κυβερνήσεών τους, που αρνούνται να αποδεχτούν ότι ο μόνος δρόμος είναι η υποταγή ή η εξάπλωση των πολιτικών που διασώζουν τους κερδοσκόπους και αδιαφορούν για τους πολίτες.

Αποχαιρετώντας το 2014, η συντακτική ομάδα του thecricket θυμάται σήμερα ορισμένα από αυτά τα κινήματα. Και περιμένει το 2015 για να καταγράψει εκείνα που θα έρθουν.

 * * *

περί κινημάτων

από τη Ζαΐρα Κωνσταντοπούλου

Κοινωνικές συγκρούσεις, λαϊκές εξεγέρσεις και οργανώσεις, πολιτισμικές, πολιτικές αντιθέσεις, συλλογικές ταυτότητες, κοινωνικά δίκτυα, κυβερνήσεις, ο ρόλος των Μ.Μ.Ε., κοινωνίες σε αλλαγή, κοινωνίες σε κίνηση. Η προσπάθεια να κατανοήσουμε τα κοινωνικά κινήματα είναι πολύ σημαντική και δεν πρέπει να καταλήγουμε σε ένα απλό χλιαρό σχετικισμό παρατηρώντας και αναλύοντας μόνο τη θεωρία ανεξάρτητα από το περιεχόμενο τους. Γιατί το να κατανοήσει κανείς την αξία των κοινωνικών κινημάτων, μέσα από τις δράσεις και τις αντιδράσεις απέναντι σε κινητοποιήσεις που αμφισβητούν τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης, μπορεί να αποτελέσει το εναρκτήριο λάκτισμα για την κινητοποίηση, μπορεί να είναι, ίσως, και προϋπόθεση για αποτελεσματική δράση.

Τι εννοούμε όμως λέγοντας “κοινωνικά κινήματα”; Σύμφωνα με κοινωνιολόγους (1), πολιτικούς αναλυτές (2) και δημοσιογράφους (3), τα κινήματα αποτελούν συντονισμένες συλλογικές δράσεις με στόχο την υλοποίηση ενός σκοπού, όπως για παράδειγμα τη ψήφιση ενός νόμου, ενώ βρίσκονται απέναντι από έναν αντίπαλο, όπως είναι η δημόσια διοίκηση και η πολιτική εξουσία. Με ενέργειες συνήθως διαμαρτυρίας, όπως είναι οι απεργίες, οι διαδηλώσεις, τα μποϊκοτάζ και οι εκστρατείες για την κοινή γνώμη, δημιουργούν ένα ειδικό δημόσιο πεδίο, το πεδίο των κοινωνικών συγκρούσεων. Την ίδια στιγμή, μέσα από την κινητοποίηση και την οργάνωση καθώς και μέσω μιας επικοινωνίας η οποία στηρίζεται σε μια οριζόντια δικτυακή οργάνωση, και όχι βάσει κάθετων συγκεντρωτικών δομών, κατασκευάζουν μια ενισχυμένη πρόσβαση και επιρροή στη δημόσια σφαίρα. Τις περισσότερες φορές παρατηρούμε ότι κοινό χαρακτηριστικό των κοινωνικών κινημάτων είναι η αντίσταση τους στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Ωστόσο, οι δράσεις τους μέσα στο εδραιωμένο καπιταλιστικό σύστημα εγκυμονεί πολλές φορές κινδύνους, όπως το ενδεχόμενο εμπορευματοποίησής τους, το οποίο ενδέχεται και την άρση της κινηματικής τους μορφής.

Σε μια προσπάθεια όμως, να παρατηρήσουμε και να αναλύσουμε τα νέα αυτά κοινωνικά κινήματα θα μπορούσαμε να θέσουμε ως προς αναζήτηση μια νέα γλώσσα ικανή να μιλά για σχέσεις και κινήματα που θα ανοίξει το δρόμο μέσα από τον ωκεανό των εννοιών που έχουν παραχθεί και η οποία θα αναλύσει τις δομές και τα οργανωτικά πλαίσια. Ίσως, έφτασε η εποχή που χρειαζόμαστε νέες εκφράσεις, ικανές να συλλάβουν το εφήμερο και το αόρατο. Ίσως, έφτασε η εποχή να εφαρμόσουμε τη σκέψη που υποστηρίζει ο Raul Zibechi (2008) στο βιβλίο του Αυτονομίες και Χειραφετήσεις, Η λατινική Αμερική σε κίνηση, όπου τα κοινωνικά κινήματα βρίσκονται εν κινήσει μέσα στα πλαίσια μια σύλληψης του “μεταμορφωνόμαστε μεταμορφώνοντας”. Με άλλα λόγια, να συμμετέχουμε ακόμα κι αν δεν έχουμε τον έλεγχο του τελικού προορισμού, καθώς η αλλαγή μέσω της κίνησης θα επαναπροσδιορίζει τις ανθρώπινες σχέσεις και πρακτικές.

πηγές:

Zibechi, R. (2010). “Αυτονομίες και χειραφετήσεις. Η Λατινική Αμερική σε κίνηση”Αλάνα, Αθήνα.
Neveu, Ε. ( 2010). “Κοινωνιολογία των κοινωνικών κινημάτων και ιστορίες κινημάτων από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα, εκδόσεις Σαββάλας, Αθήνα.
Hardt, M & Negri, M. 2008). “Πλήθος. Πόλεμος και δημοκρατία στην εποχή της Αυτοκρατορίας. Εκδόσεις Αλεξάνδρεια.

υποσημειώσεις:

1. Erik Neveu (2012)
2. Michael Hardt & Antonio Negri (2011)
3. Raul Zibechi (2008)

[edge_animation id=”2″]

(διαδραστικός χάρτης. πατήστε σε κάθε κουκίδα για να δείτε το αντίστοιχο κίνημα)

 . . . 

B.C. Lorio https://www.flickr.com/photos/ackniculous/16038075111

B.C. Lorio https://www.flickr.com/photos/ackniculous/16038075111

ΗΠΑ

από το βυτίο

Δύο θάνατοι, δύο δολοφονίες σημάδεψαν τη χρονιά στις ΗΠΑ. Ο Eric Garner και ο Mike Brown σκοτώθηκαν, όντας άοπλοι, από λευκούς αστυνομικούς το καλοκαίρι που μας πέρασε. Τα σώματα των ενόρκων και στις δύο περιπτώσεις θεώρησαν ότι δεν πρέπει να παραπεμφθούν οι αστυνομικοί σε δίκη. Δεν υπήρχαν αρκετά στοιχεία, οι μαρτυρίες ήταν αντιφατικές, οι αστυνομικοί ήταν αρκετά πειστικοί (στη μια περίπτωση μάλιστα, το βίντεο δεν ήταν αρκετά πειστικό). Ο κόσμος, το κίνημα – αν μπορούμε να το αποκαλέσουμε έτσι αφού δεν ήταν ένα ομοιογενές πράγμα με κοινό ή παρόμοιο στόχο – βγήκε στους δρόμους.

Στο Φέργκιουσον της φτωχοποίησης μεγάλων στρωμάτων του μαύρου πληθυσμού, μάλιστα, όπου σκοτώθηκε ο Mike Brown, βγήκε για τα καλά. Βγήκε στο δρόμο όταν ο Mike Brown δολοφονήθηκε και ξαναβγήκε στο δρόμο όταν δεν παραπέμφθηκε σε δίκη ο αστυνομικός που τον πυροβόλησε. Διαδήλωσε, έκαψε, λεηλάτησε, συγκρούστηκε. Η αστυνομία κατά τη διάρκεια των ταραχών σκότωσε άλλον έναν μαύρο άντρα. Επίσης όταν η πόλη καιγόταν, κατά κάποιο τρόπο επέλεξε να φυλάξει συγκεκριμένα σημεία της πόλης και συγκεκριμένες περιουσίες. Ο καλός εμπορικός δρόμος των λευκών κατά κύριο λόγο προστατεύτηκε, σε αντίθεση με τα μικρομάγαζα της μαύρης κοινότητας τα οποία αφέθηκαν στη μοίρα τους. Από τα μέσα Νοεμβρίου και πριν βγει η απόφαση του σώματος των ενόρκων, ο κυβερνήτης είχε κηρύξει την πολιτεία σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Το Φέργκιουσον βρισκόταν σε πανικό με διαρκείς ανακοινώσεις της αστυνομίας, με την εθνοφρουρά να παίρνει θέση, με τα σχολεία να κάνουν ασκήσεις για περιπτώσεις «έκτακτου γεγονότος». Στο Φέργκιουσον που οι μαύροι εξεγέρθηκαν, ήρθαν αντιμέτωποι με μια πλήρως στρατιωτικοποιημένη αστυνομία, ίσως τον Αύγουστο χωρίς την ειδική εκπαίδευση που απαιτεί η διαχείριση πλήθους. Αυτό διορθώθηκε τον Νοέμβριο με την έλευση της Εθνοφρουράς.

Το debate που κυριάρχησε ήταν το γνωστό, όπως κάθε φορά. Από τη μία, πολιτικοί και αστυνομικοί, θεσμικοί παράγοντες και μιντιακές περσόνες έφριξαν με τη βία, δήλωσαν την εμπιστοσύνη τους στους θεσμούς της υπερήφανης Αμερικής και έριξαν την κλασσική κατηγορία του «αντι-αμερικανισμού» στο τραπέζι. Από την άλλη, οι gatekeepers (όπως πετυχημένα τους αποκαλεί ένας αρθρογράφος) των πολιτικών δικαιωμάτων ζητούσαν μεταρρυθμίσεις, αποτελεσματικότητα και εκσυγχρονισμό της αστυνόμευσης από τον Πρόεδρο Ομπάμα. Το hashtag και σύνθημα των διαδηλώσεων #blacklivesmatter δείχνει την ποιοτική διαφορά μεταξύ της αποφασιστικότητας (και της οργής) των διαδηλωτών του Φέργκιουσον και μιας πιο ήπιας αντιμετώπισης του ζητήματος από τους διαδηλωτές των μεγάλων αμερικάνικων πόλεων. Μια ιστορικός αναφέρει ότι η Νέα Υόρκη αδιαφόρησε αρχικά για το Φέργκιουσον, ξυπνώντας όταν βγήκε η απόφαση για τη μη παραπομπή σε δίκη για τη δολοφονία του Eric Garner. Η γνωστή ιστορία με τον φτωχό Νότο. Κάποιοι «προοδευτικοί» Αμερικανοί αρθρογράφοι μάλιστα, με αφορμή την ήττα των Δημοκρατικών/Φιλελεύθερων στις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές προτείνουν, να «ξεχάσουμε οριστικά το Νότο». Μαζί φαντάζομαι και τις άγριες από οργή μαύρες κοινότητες του Φέργκιουσον.

B.C. Lorio https://www.flickr.com/photos/ackniculous/16021744722

B.C. Lorio https://www.flickr.com/photos/ackniculous/16021744722

Στις 13 Δεκεμβρίου διοργανώθηκαν ταυτόχρονα σε διάφορες πόλεις των ΗΠΑ διαδηλώσεις. Στη Νέα Υόρκη ονομάστηκε Million March, προφανώς ως ένα νεύμα στις παλιές πορείες της δεκαετίας του 1960 για τα πολιτικά δικαιώματα. Οι New York Times δίνουν 25.000 διαδηλωτές (εδώ ένα timelapse για να αποκτήσει κανείς δική του άποψη). Κατά τη διάρκεια της πορείας γίνονταν ξαφνικά «die-ins», κόσμος δηλαδή ξάπλωνε ακίνητος στο δρόμο, παριστάνοντας το νεκρό, τρόπος διαμαρτυρίας που είχε επιλεχθεί από ακτιβιστές και διαδηλωτές όλο το προηγούμενο διάστημα από το καλοκαίρι και μετά και πραγματοποιούνταν σε διάφορα σημεία στο δημόσιο χώρο. Στην Ουάσινγκτον πορεύτηκαν άλλοι τόσοι, μερικές χιλιάδες στο Όκλαντ, στη Βοστόνη και το Σικάγο. Οι πορείες αυτές ήταν ήσυχες, η αστυνομία επενέβη μόνο στη Βοστόνη, όπου έκανε 23 συλλήψεις. Στη Νέα Υόρκη και στη Ουάσινγκτον συμμετείχαν οικογένειες θυμάτων αστυνομικής βίας. Από τους γονείς του 12χρονου Tamir Rice που πυροβολήθηκε από αστυνομικό στο Κλίβελαντ τον Νοέμβριο, μέχρι τους γονείς 17χρονου Trayvon Martin που σκοτώθηκε το 2012, τους συγγενείς του Amado Diallo που πυροβολήθηκε 41 φορές από αστυνομικούς στη Νέα Υόρκη το 1999 και μέχρι μια γυναίκα 54 ετών που ο έφηβος γιος της σκοτώθηκε το 1990 επειδή κρατούσε ένα παιχνίδι όπλο.

Στην Ουάσινγκτον έγινε και ένα ενδιαφέρον περιστατικό, όταν διαδηλωτές που είχαν φτάσει από το Φέργκιουσον θέλησαν να μιλήσουν και τελικά αφού τους επετράπη (όχι εντελώς εύκολα), η εκπρόσωπός τους, Johnetta Elzie παρατήρησε ότι σήμερα γίνεται ένα σόου και όχι αληθινές πράξεις. Ο αιδεσιμότατος Al Sharpton κεντρικός ομιλητής (τηλεοπτικός παρουσιαστής και υποστηρικτής του Ομπάμα) δεν θέλησε να απολογηθεί που ουσιαστικά είχε τον κεντρικό ρόλο αποκλείοντας νεότερους διαδηλωτές, σαν αυτούς από το Φέργκιουσον. Είπε κάτι του στιλ «αυτή δεν είναι μια επαναστατική πορεία» και έπειτα κάλεσε τους πολιτικούς να αναλάβουν πρωτοβουλίες για μια καλύτερη αστυνομία.

Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι τα hastags και τα συνθήματα στα πανό και τους δρόμους ήταν κοινά. Κυριάρχησαν τα #icantbreathe (απ’ τις τελευταίες λέξεις του Eric Garner) #blacklivesmatter #handsupdontshoot #nojusticenopeace. Με αυτά τα συνθήματα σε μπλούζες εκδήλωσαν της αντίδρασή τους πολλοί διάσημοι αθλητές του ΝΒΑ, όπως ο Derrick Rose, ο Lebron James και οι παίκτες των Brooklyn Nets με έναν εκ των ιδιοκτητών της ομάδας, τον γνωστό Jay Z. Τον Νοέμβριο πέντε παίκτες των St.Louis Rams, ομάδας του NFL μπήκαν στο γήπεδο με τα χέρια ψηλά, ενέργεια για την οποία επικρίθηκαν από την τοπική αστυνομία, αλλά και αρκετά media με το γνωστό επιχείρημα, «τα σπορ είναι θέαμα, μην τα πολιτικοποιείτε».

Ό,τι κι αν σχολιάσουμε βέβαια για το κίνημα (αν το θεωρούμε σεβαστό ή μικρό ή αντιφατικό), το γεγονός παραμένει ότι οι ρατσιστικές πρακτικές της αστυνομίας των Ηνωμένων Πολιτειών συνεχίζονται ακάθεκτες. Από το ρατσισμό ως κύριο εργαλείο στοχοποίησης και αναζήτησης υπόπτων μέχρι την ευκολία στο να πυροβολήσουν άοπλους μαύρους (ή λατίνους) άνδρες, η αστυνομία των ΗΠΑ αποκαλύπτει ένα πρόσωπο γνωστό και αναλλοίωτο μέσα στα χρόνια. Τα νούμερα είναι συντριπτικά. Κάθε 28 ώρες ένας μαύρος άντρας δολοφονείται από αστυνομικό, σεκιουριτά ή αυτόκλητο εκδικητή. Μια πρόχειρη καταγραφή δείχνει ότι μέσα στο 2014 τουλάχιστον 71 μαύροι άντρες έχουν σκοτωθεί από αστυνομικούς ενώ ήταν άοπλοι, ενώ συνολικά πάνω από 1000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από αστυνομικούς. Και εδώ να σημειωθεί ότι δεν συμπεριλαμβάνονται όλες οι πολιτείες σε αυτά τα στατιστικά.

Δεν μας κάνει λοιπόν εντύπωση ότι ο Darren Wilson, ο αστυνομικός που πυροβόλησε τον Mike Brown στο Φέργκιουσον, αποκάλεσε στην απολογία του τον νεαρό άντρα «δαίμονα». Φτωχός, μαύρος και (σχετικά, λίγο ή ελάχιστα) απείθαρχος. Ε, δαίμονας θα είναι.

 . . .

Pasu Au Yeung https://www.flickr.com/photos/studiokanu/15465630910

Pasu Au Yeung https://www.flickr.com/photos/studiokanu/15465630910

Χονγκ Κονγκ

από την Μαριάννα Ρουμελιώτη

To Occupy Central ή το κίνημα της ομπρέλας, όπως μετονομάστηκε λίγο αργότερα, ξεκίνησε το Σεπτέμβριο του 2014. Χιλιάδες διαδηλωτές κατέκλεισαν τους κεντρικούς δρόμους του Χόνγκ Κόνγκ με κύριο αίτημα την (περισσότερη) δημοκρατία.

Για να κατανοήσουμε τους λόγους που οι κάτοικοι του Χόνγκ Κόνγκ βγήκαν στους δρόμους κατά χιλιάδες πρέπει να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Το 2017 είναι προγραμματισμένο να πραγματοποιηθούν οι εκλογές για τον Κυβερνήτη του Χόνγκ Κόνγκ. Μέχρι τώρα οι κυβερνήτες του Χόνγκ Κόνγκ εκλέγονταν από μια επιτροπή 1200 ατόμων που είχαν στενές σχέσεις με το Πεκίνο, με αποτέλεσμα οι κυβερνήτες να «ελέγχονται» υπό κάποια έννοια από την κεντρική κινεζική εξουσία. Σύμφωνα όμως με το άρθρο 45 του Βασικού Νόμου του Χόνγκ Κόνγκ, «ο τελικός στόχος είναι η επιλογή του κυβερνήτη μέσω καθολικής ψηφοφορίας των υποψηφίων από μια ευρέως αντιπροσωπευτική εκλογική επιτροπή, σύμφωνα με δημοκρατικές διαδικασίες». («The ultimate aim is the selection of the Chief Executive by universal suffrage upon nomination by a broadly representative nominating committee in accordance with democratic procedures.»)

Τον περασμένο Αύγουστο η Διαρκής επιτροπή του Λαού της Κίνας απέρριψε τις σκέψεις για καινούριες μεταρρυθμίσεις σχετικά με το εκλογικό σύστημα, παραμένοντας στην αρχική τους γραμμή που θέλει τους κυβερνήτες να «εγκρίνονται» από το Πεκίνο. Ήδη από τις αρχές του 2013 είχε ανάψει το debate μεταξύ αυτών που θεωρούν πως δεν χρειάζεται καμία εκλογική μεταρρύθμιση και αυτών που πιέζουν για την εφαρμογή του άρθρου 45. Από τη μια ο Qiao Xiaoyang (Πρόεδρος του νομοθετικού σώματος NPCSC) δήλωνε ότι «οι υποψήφιοι κυβερνήτες πρέπει να είναι άνθρωποι που αγαπούν τη χώρα και το Χόνγκ Κόνγκ και δεν εναντιώνονται στην Κεντρική εξουσία» και από την άλλη το Alliance for True Democracy (Συνασπισμός για Αληθινή Δημοκρατία). Ο συνασπισμός των δημοκρατικών δυνάμεων είχε την υποστήριξη της καμπάνιας Occupy Central for Love and Peace. Η καμπάνια Occupy Central for Love and Peace δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Benny Tai Yiu-ting, Καθηγητή Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Χόνγκ Κόνγκ και είχε ως σκοπό να ασκήσει πίεση στην κυβέρνηση για την απαιτούμενη εκλογική μεταρρύθμιση. Μέσα σε δύο χρόνια (2013 και 2014) το OCLP πραγματοποίησε τρείς ανοιχτές διαβουλεύσεις και ένα δημοψήφισμα που συμμετείχε το 22% των δηλωμένων ψηφοφόρων (787,767 ψήφοι). Το αποτέλεσμα ήταν υπέρ της καθολικής ψηφοφορίας για την εκλογή του κυβερνήτη. Τον Ιούλιο του 2014 στην ετήσια διαδήλωση Hong Kong 1 July protests έγινε η πρώτη πρόβα του επερχόμενου Occupy Central που κατέληξε σε 500 συλλήψεις.

Όταν λοιπόν τον Αύγουστο του 2014 απορρίφθηκε κάθε σκέψη για αλλαγή στον εκλογικό νόμο, το Occupy for Love and Peace κάλεσε τον κόσμο στους δρόμους. Ενώ το αρχικό κάλεσμα ήταν ορισμένο να γίνει στην εθνική γιορτή της 1ης Οκτωβρίου, αποφάσισαν να βγουν στο δρόμο λίγο νωρίτερα (στις 28 Σεπτεμβρίου) και να ενωθούν με το μαθητικό και φοιτητικό κίνημα του Χόνγκ Κόνγκ (Honk Kong Federation of Students και Scholarism) που απεργούσε ήδη από το τις 22 Σεπτεμβρίου για τους ίδιους λόγους (2014 Hong Kong class boycott campaign). Η ένωση των τριών αυτών ομάδων μαζί με άλλες μικρότερες με κοινά αιτήματα δημιούργησε αυτό που το ίδιο βράδυ θα ονομαστεί (αρχικά στο twitter) ως το Κίνημα της Ομπρέλλας (Umbrella Movement). Αφορμή της καινούριας ονομασίας ήταν οι δεκάδες φωτογραφίες που κυκλοφορούσαν στο διαδίκτυο με τους διαδηλωτές να υψώνουν ομπρέλες μπροστά στις δυνάμεις καταστολείς της αστυνομίας για να αποφύγουν τα δακρυγόνα.

Pasu Au Yeung https://www.flickr.com/photos/studiokanu/15461699522

Pasu Au Yeung https://www.flickr.com/photos/studiokanu/15461699522

Αρχικά οι διαδηλωτές μαζεύτηκαν και κατασκήνωσαν στις περιοχές γύρω από τα κεντρικά κυβερνητικά γραφεία (Central και Admiralty). Το πρώτο βράδυ του Occupy οι δυνάμεις καταστολείς επιτέθηκαν κάνοντας εκτεταμένη χρήση δακρυγόνων και σπρέι πιπεριού ενώ παράλληλα έγιναν πολλές συλλήψεις. Παρόλη την βίαιη καταστολή από την αστυνομία, οι διαδηλώσεις συνεχίστηκαν και την επόμενη κιόλας μέρα δυο ακόμα περιοχές ( Mong Kok και Causeway Bay) καταλήφτηκαν από διαδηλωτές. Την επόμενη μέρα η κυβέρνηση απέσυρε τα αντίστοιχα ΜΑΤ (riot police) από τους δρόμους και παραχώρησε τις τρεις περιοχές στους διαδηλωτές. Στις 25 Νοεμβρίου καταστέλλεται η «κατάληψη» του Mong Kok από την αστυνομία και μετά από σκληρές συγκρούσεις οι διαδηλωτές αποχωρούν. Την πρώτη Δεκεμβρίου αρχίζουν οι συγκρούσεις στο Admiralty με την αστυνομία να χρησιμοποιεί για πρώτη φορά αύρες με νερό ενώ την ίδια μέρα ο ιδρυτής της ακτιβιστικής ομάδας Scholarship, Joshua Wong, (ο οποίος αργότερα θεωρήθηκε από το ΤΙΜΕ ως ένας από τους πιο ισχυρούς έφηβους του 2014) μαζί με άλλα δύο μέλη της ομάδας ξεκίνησαν απεργία πείνας. Στις 3 Δεκεμβρίου οι τρείς φερόμενοι ως αρχηγοί του κινήματος Οccupy Central (το λεγόμενο Trio) παραδόθηκαν στην αστυνομία σε μια συμβολική κίνηση ανάληψης της ευθύνης για τις διαδηλώσεις. Αφέθηκαν ελεύθεροι την ίδια μέρα χωρίς να απαγγελθούν κατηγορίες, ενώ έκαναν δηλώσεις που ζητούσαν από τους διαδηλωτές να αποχωρήσουν φοβούμενοι την κλιμάκωση της έντασης από την πλευρά της αστυνομίας. Παρόλα αυτά τα οι διαδηλωτές από το HKFS και το Scholarism παρέμειναν στους δρόμους. Στις 12 Δεκεμβίου εκκενώθηκε η περιοχή Admiralty χωρίς τελικά να υπάρξει αντίσταση ενώ στις 15 Δεκεμβρίου οι διαδηλωτές αποχώρησαν και από το Causeway Bay. Κατά τη διάρκεια του Occupy Central πραγματοποιήθηκαν διαδηλώσεις αλληλεγγύης σε 64 πόλεις παγκοσμίως, ενώ κατατέθηκε υπόμνημα στο Λευκό Οίκο με 183.000 υπογραφές σε υποστήριξη των διαδηλώσεων.

 . . .

Teteria Sonnna https://www.flickr.com/photos/sonnnateteria/13769386034

Teteria Sonnna https://www.flickr.com/photos/sonnnateteria/13769386034

Ουκρανία

από την Αγγελική Μπούμπουκα

Μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο, η Ουκρανία έζησε σε fast forward μια εφιαλτική παραλλαγή του παρελθόντος και μια εξίσου εφιαλτική εκδοχή του μέλλοντος της Ευρώπης. Η άκρα δεξιά και ο εθνικισμός να βρυχώνται επικαλούμενοι το ευρωπαϊκό όραμα της χώρας, το κατεστημένο της ΕΕ να τους χαϊδεύει για να της ανοίξουν το δρόμο για την αγορά της, και η Ρωσία να βρίσκει ευκαιρία για να εισβάλει και να (ανα)καταλαμβάνει το νοτιοανατολικό κομμάτι της. Ποιος θυμάται ότι όλα αυτά ξεκίνησαν από ένα κίνημα πολιτών που τον Νοέμβριο του 2013 κατέλαβαν την πλατεία Μεϊντάν, στο κέντρο του Κιέβου, διαμαρτυρόμενοι για την πολιτική ανακολουθία και τη διαφθορά της ουκρανικής κυβέρνησης;

Στην αρχή, όπως αναφέρεται, οι διαδηλωτές ήταν κυρίως φοιτητές και εκπρόσωποι της μεσαίας τάξης που είχαν κάποια μόρφωση. Ήταν φιλελεύθεροι «φιλοευρωπαϊστές», πίστευαν σε μια εμπορική συμφωνία που επί μήνες διαπραγματευόταν η κυβέρνησή τους με την ΕΕ, αλλά από την οποία είχε τελικά υποχωρήσει (υπό τις πιέσεις της Ρωσίας, αλλά και αφού η ΕΕ είχε καταλήξει σε πολύ βολικούς για την ίδια όρους, με σχεδόν ανύπαρκτα ανταλλάγματα προς την Ουκρανία). Σύντομα στην πλατεία Μεϊντάν προστέθηκαν φτωχότερα κοινωνικά στρώματα, αυξάνοντας τον αριθμό των διαδηλωτών σε δεκάδες (κάποιες φορές και εκατοντάδες) χιλιάδες.

Υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες για το αν οι πρώτοι και πιο μορφωμένοι ή οι δεύτεροι και πιο περιθωριοποιημένοι ήταν εκείνοι που υποστήριξαν περισσότερο τους ακροδεξιούς και φιλοναζί που σύντομα εγκαταστάθηκαν γύρω από την πλατεία, με το πρόσχημα ότι ήθελαν να προστατεύσουν τους διαδηλωτές από την καθεστωτική αστυνομία που ήδη τους είχε επιτεθεί. Το βέβαιο είναι ότι ο εθνικιστικός λόγος κυριάρχησε μεταξύ του πλήθους, ενώ ο ρόλος των ακροδεξιών στις πολύνεκρες συγκρούσεις που ακολούθησαν ήταν εμφανής. Στην κορύφωσή τους αυτές οι συγκρούσεις μεταξύ των διαδηλωτών και της αστυνομίας απέκτησαν μια μεσαιωνική θεατρικότητα, βασισμένη σε ένα πατριωτικό πρότυπο μυθικών ουκρανών προγόνων.

Καθώς η κοινωνία των πολιτών στην Ουκρανία δεν είχε αναπτύξει δικό της λόγο, δεν είχε καταλήξει σε αιτήματα για αλλαγές, ούτε είχε δημιουργήσει δομές για να στηρίξει τέτοιες αλλαγές, όσοι συναντήθηκαν στην πλατεία Μεϊντάν υιοθέτησαν τα συνθήματα, τα αιτήματα και τις δομές που είχαν ήδη έτοιμα τα κόμματα της αντιπολίτευσης και οι εξωκοινοβουλευτικοί ακροδεξιοί που διεκδικούσαν –και απέκτησαν- πολιτικό ρόλο. Σε ένα μόνο πράγμα συμφωνούσαν όλοι οι διαδηλωτές: να φύγει από την προεδρία της χώρας ο Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Όμως, πίσω από την πανθολομολογούμενη άρνηση ενός διεφθαρμένου και απολυταρχικού καθεστώτος κρύβονταν αντικρουόμενες ατζέντες αντιπολιτευόμενων κομμάτων. Και πίσω από εκείνες καμουφλάρονταν αντίπαλες ελίτ και διεθνή οικονομικά συμφέροντα που βρίσκονται σε φάση αναδιανομής των περιοχών γεωστρατηγικού ελέγχου γύρω από την Ευρώπη.

Η περίπτωση της Ουκρανίας, μιας χώρας κλειδί για τον έλεγχο του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, είναι από τις λίγες στις οποίες μπορεί κανείς να δει ένα κίνημα διαμαρτυρίας να εξελίσσεται τόσο γρήγορα σε εξέγερση, την οποία να ακολουθεί ανατροπή του καθεστώτος, εισβολή ξένης δύναμης και απώλεια της κυριαρχίας μέρους της χώρας. Σε αυτή την αλληλουχία είναι σαφές ότι το κίνημα των πολιτών ήταν απλώς μια αφορμή που αποδείχτηκε χρήσιμη σε όσους ήταν έτοιμοι να οδηγήσουν τη χώρα στις επόμενες αυτές φάσεις.

 

 . . .

Photo0261

Βραζιλία

από την Ζαΐρα Κωνσταντοπούλου

Αν θελήσουμε να καταλάβουμε τα κοινωνικά κινήματα της Βραζιλίας για το 2014, θα πρέπει να ανατρέξουμε στα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα, όταν η κυβέρνηση Λούλα ντα Σίλβα ήταν στην εξουσία και να παρατηρήσουμε την άμεση σύνδεση με τα κινήματα του σήμερα, ως συνέχειά τους. Ένα από τα σημαντικότερα κινήματα της χώρας στις αρχές του 2000, το οποίο ξεχώρισε για τη δράση του και επηρέασε τα σύγχρονα κινήματα, ήταν το MST, το λεγόμενο Sem Terra, το κίνημα των Ακτημόνων Εργατών, το οποίο αγωνίστηκε κατά της αγροτικής μεταρρύθμισης. Στη συνέχεια, το Κίνημα των Εργατών Χωρίς Στέγη- Movimiento dos Trabajadores sem Teto (MTST), με βασικό του πρόταγμα το δικαίωμα στη στέγη, αντιστάθηκε στην καταστολή της εξουσίας, ενώ φτάνουμε στο σήμερα με την ανάδυση των κινημάτων πόλης όπως: το Free Fare (αστικό κίνημα για το δικαίωμα στην πόλη), το Κίνημα για Δωρεάν Εισιτήρια και τις λαϊκές επιτροπές για τους Παγκόσμιους Στρατιωτικούς Αγώνες του 2011, το Κύπελλο Συνομοσπονδιών του 2013, το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2014 και τέλος τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016. Προτού, όμως, περάσουμε στη δράση των κινημάτων του 2014 στην Βραζιλία, αξίζει να σημειώσουμε ότι, τόσο τα κοινωνικά κινήματα στις αρχές του 2000 όσο και τα κινήματα της πόλης έχουν ως κοινό τους παρανομαστή την αντίσταση τους στις ιδιωτικοποιήσεις και τα προγράμματα λιτότητας που ωθεί η εκάστοτε κυβέρνηση και επιδιώκουν να ακολουθούν την πολιτική κουλτούρα της αυτονομίας και της οριζοντιότητας.

Με σύνθημα “Δεν θα υπάρξει Παγκόσμιο Κύπελλο” (#NaoVaiTerCopa) που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά τον Ιούνιο του 2013, κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων για το Κύπελλο των Συνομοσπονδιών. Με το ίδιο σύνθημα λοιπόν, ένα χρόνο μετά, τον Ιούνιο του 2014 και αφού αυξήθηκαν οι τιμές των δημοσίων αγαθών, οι εκκενώσεις καταλήψεων στέγης από αστέγους, η εκδίωξη των ήδη εξαθλιωμένων κατοίκων των παραγκουπόλεων (πάνω από 20.000 οικογένειες εκδιώχθηκαν διά της βίας από τις κατοικίες τους με πρόσχημα την αναζήτηση ναρκοεμπόρων), οι εκτοπίσεις ιθαγενών πληθυσμών από τις εστίες τους, η παιδική και καταναγκαστική πορνεία, τα εργατικά ατυχήματα για χάρη της επιτάχυνσης των έργων, τότε εκατομμύρια άνθρωποι ξεσηκώθηκαν με κινητοποιήσεις στους δρόμους απαιτώντας το τέλος της ασύδοτης διαφθοράς.

Με κεντρικό σημείο της λαϊκής εξέγερσης την σπατάλη του δημόσιου χρήματος που ξοδεύτηκαν για τη φιλοξενία της FIFA αλλά και την εξαθλίωση, την φτώχεια και την ανεργία, τα κοινωνικά κινήματα και η ριζοσπαστικοποιημένη νεολαία διαδήλωσαν στις 15 Μαΐου 2014 σε 14 πρωτεύουσες πολιτειών της Βραζιλίας, απαιτώντας το τέλος του απάνθρωπου σκηνικού που έχει στηθεί στην χώρα τους. Οι λαϊκές εξεγέρσεις όμως στην Βραζιλία δε τελειώσαν το καλοκαίρι του 2014 με το τέλος του Παγκόσμιου Κυπέλλου. Οι κοινωνικές αντιστάσεις αναμένεται να έχουν συνέχεια καθώς η απληστία της ιδιωτικοποίησης των κερδών και της κοινωνικοποίησης του κόστους, το οποίο ήταν βασικό μοντέλο της FIFA, αποτελεί την στρατηγική και της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, καθώς έπονται οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2016. Το ζήτημα ωστόσο έγκειται στο κατά πόσο το Εργατικό Κόμμα και η Ντίλμα Ρούσεφ, η οποία επανεκλέγη στις φετινές εκλογές του Οκτωβρίου 2014, θα μπορέσει να κάνει πιο ορατές τις μεταβολές που κυοφορούνται από τα κοινωνικά κινήματα γεφυρώνοντας την απόσταση και όχι να προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερα ρήγματα.

υποσημειώσεις:
1. Zibechi, R. (2010). “Αυτονομίες και χειραφετήσεις. Η Λατινική Αμερική σε κίνηση” Αλάνα, Αθήνα.
2. Landless Workers’ Movement http://en.wikipedia.org/wiki/Landless_Workers%27_Movement
3. Movimiento dos Trabajadores sem Teto http://en.wikipedia.org/wiki/Homeless_Workers%27_Movement
4. The Hashtag War In Brazil http://www.huffingtonpost.com/natalia-viana/the-hashtag-war_b_4816060.html

 

 . . .

Somos El Medio https://www.flickr.com/photos/129188925@N08/15378074623

Somos El Medio https://www.flickr.com/photos/129188925@N08/15378074623

Μεξικό

από την Αγγελική Μπούμπουκα

Στο «2666», ο Ρομπέρτο Μπολάνιο αφιερώνει 377 σελίδες για να απαριθμήσει τις εξαφανίσεις και δολοφονίες γυναικών που συνέβησαν στην πόλη Σάντα Τερέζα μέσα σε μια πενταετία. Η Σάντα Τερέζα είναι βέβαια μια φανταστική πόλη στα βόρεια σύνορα του Μεξικό, χτισμένη μόνο στο μυαλό ενός συγγραφέα. Αλλά τα εγκλήματα που περιγράφονται είναι αληθινά και συμβαίνουν στην υπαρκτή πόλη Χουάρεζ, το καλούπι για το αντίγραφο της Σάντα Τερέζα.

Είναι πια ένα από τα πιο γνωστά πράγματα διεθνώς αυτό που συμβαίνει τα τελευταία είκοσι χρόνια στο Μεξικό. Τόσο γνωστό που δίνει πλέον υλικό όχι μόνο σε ντοκιμαντέρ, αλλά και σε μυθιστoρήματα, ταινίες και σίριαλ. Οι άνθρωποι εκεί εξαφανίζονται με μεγάλη ευκολία και μετά από καιρό, χρόνια ίσως, κάπου μπορεί να εντοπιστεί ένα πτώμα, αλλά σχεδόν ποτέ οι αποδείξεις του εγκλήματος. Τα θύματα μπορεί να έχουν ενοχλήσει κάποιον, μπορεί να βρέθηκαν τη λάθος στιγμή στο λάθος μέρος, ή, ως συνήθως, μπορεί απλώς να ήταν αναλώσιμα των κυκλωμάτων διακίνησης ναρκωτικών και σωματεμπορίας προς τις ΗΠΑ και των διεφθαρμένων τοπικών αρχών που συγκαλύπτουν τη δράση τους.

Έτσι συνέβη και τον Σεπτέμβριο του 2014. Αργά το απόγευμα της 26ης του μήνα, 43 φοιτητές της Παιδαγωγικής Σχολής Αγιοτζινάπα διαδήλωναν στην πόλη Ιγκουάλα, όταν η τοπική αστυνομία τους προσήγαγε, και έκτοτε εξαφανίστηκαν. Τις επόμενες μέρες κυκλοφόρησαν μαρτυρίες ότι η αστυνομία τους παρέδωσε στην τοπική ναρκο-μαφία η οποία τους εκτέλεσε. Κυκλοφόρησε επίσης η φήμη ότι η προσαγωγή τους έγινε προληπτικά, επειδή η σύζυγος του δημάρχου της Ιγκουάλα, Χοσέ Λουίς Αμπάρκα, επρόκειτο να δώσει μια δημόσια ομιλία εκεί κοντά την ίδια μέρα και δεν ήθελε την παρουσία τους στην περιοχή.

Όσο οι έρευνες έμεναν στο σύνηθες σκοτάδι, η εξαφάνιση των 43 φοιτητών εξελίχθηκε σε ένα κίνημα που έπαψε να αφορά μόνο τις οικογένειές τους. Έγινε μια ανοιχτή διαμαρτυρία που περιέλαβε μέσα της την οργή και το άδικο χιλιάδων άλλων πολιτών που είχαν επίσης κάποιον εξαφανισμένο δικό τους, που είχαν υποστεί βία και καταπίεση από τις αρχές, που δεν άντεχαν άλλο τη διαφθορά και την συγκάλυψή της.

Η υπόθεση ήταν τόσο κραυγαλέα που αναδείχθηκε σε παγκόσμια είδηση και οδήγησε σε διεθνείς παρεμβάσεις προς τις αρχές του Μεξικό, αναγκάζοντας τες να την διερευνήσουν ή τουλάχιστον να παραστήσουν ότι το κάνουν. Στο πλαίσιο των ερευνών μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί τουλάχιστον 15 μαζικοί τάφοι, όπου εντοπίστηκε και αναγνωρίστηκε μέσω ανάλυσης DNA η σωρός ενός από τους 43 φοιτητές, του Αλεξάντερ Μόρα Βενάνσιο.

Λίγο νωρίτερα, τον περασμένο Νοέμβριο ο γενικός εισαγγελές της χώρας, Χεσούς Μουρίλιο Καράμ, ανακοίνωσε πως οι φοιτητές εκτελέστηκαν από το τοπικό καρτέλ «Guerreros Unidos» και ότι τα πτώματά τους κάηκαν και πετάχτηκαν σε μια χωματερή, με εντολή του δημάρχου της Ιγκουάλα, ο οποίος συνελήφθη. Η εκδοχή αυτή, ωστόσο, αμφισβητείται καθώς βασίζεται στις ομολογίες τριών εκτελεστών της μαφίας μετά από βασανιστήρια και δεν συνοδεύεται από άλλα στοιχεία. Επιπλέον, νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι η Ομοσπονδιακή Αστυνομία παρακολουθούσε τους φοιτητές όλη εκείνη τη μέρα, σε συνεργασία με την τοπική αστυνομία, συνεπώς γνώριζε και μοιράζεται την ευθύνη. Πιθανολογείται, επίσης, ότι η επίθεση στους φοιτητές μπορεί να έχει σχέση με την ακτιβιστική δράση κάποιων από αυτούς στη σχολή τους, οπότε το σενάριο περί δημάρχου μπορεί να είναι στάχτη στα μάτια για να συγκαλύψει την εμπλοκή άλλων κυβερνητικών παραγόντων.

Τη μέρα που ο εισαγγελέας ανακοίνωσε την επίσημη εκδοχή του τι συνέβη στις 26 Σεπτεμβρίου στην Ιγκουάνα, έκλεισε την πολύωρη συνέντευξη τύπου λέγοντας ότι δεν θα δεχόταν ερωτήσεις γιατί είχε κουραστεί. Το #YaMeCansé («έχω κουραστεί») μετατράπηκε την ίδια στιγμή σε διαδικτυακό παρακλάδι του κινήματος διαμαρτυρίας, στο Twitter: «#YaMeCansé να ζω με το φόβο», «#YaMeCansé να ζω σε μια χώρα δολοφόνων» κ.ο.κ. Η κυβέρνηση του Πένια Νιέτο, πιεσμένη από τη διεθνή κατακραυγή και τη συνεχιζόμενη εσωτερική αναστάτωση, έχει ανακοινώσει ανανέωση του ποινικού κώδικα και άλλες νομοθετικές ρυθμίσεις που υποτίθεται ότι θα διακόψουν τη συνεργασία των τοπικών αστυνομιών με τα καρτέλ της χώρας. Δεν πείθει κανέναν.

 

  . . .

Χιλή

από @ToSofoPaidi

Το μαθητικό και φοιτητικό κίνημα στην Χιλή έχει δημιουργήσει παράδοση στις κινητοποιήσεις κατά τα τελευταία χρόνια. Με απαρχή την «επανάσταση των πιγκουίνων» (1) το 2006, που αντιδρούσε στο χαμηλό επίπεδο του εκπαιδευτικού συστήματος, την αύξηση στα δίδακτρα εισαγωγής στην ανώτατη εκπαίδευση και την μείωση στην δωρεάν χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς από τους μαθητές και τους φοιτητές, τις κινητοποιήσεις του 2008 και τον «χιλιανό χειμώνα» (2) μεταξύ 2011-2013 που διεκδικούσε δικαιότερη πρόσβαση στην εκπαίδευση, έφτασε στο 2014 το οποίο επίσης χαρακτηρίστηκε από μεγάλες κινητοποιήσεις στον χώρο της παιδείας. Το εκπαιδευτικό σύστημα της Χιλής παραμένει σχεδόν απαράλλαχτο από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 και την δικτατορία Πινοτσέτ, με χαμηλή ποιότητα σπουδών και με επίκεντρο την ιδιωτική εκπαίδευση. Είναι δε χαρακτηριστικό πως έκτοτε δεν έχει ανοίξει ούτε ένα δημόσιο πανεπιστήμιο στην χώρα. Οι κινητοποιήσεις των προηγούμενων ετών έφεραν δεσμεύσεις και ένα νέο πλαίσιο βελτίωσης της δημόσιας εκπαίδευσης, ωστόσο οι αλλαγές προχωρούν αργά και το επίπεδο σπουδών παραμένει από τα χαμηλότερα στην λατινική Αμερική. Την ίδια ώρα, μέσω του μαθητικού και φοιτητικού κινήματος αντανακλώνται οι μεγάλες οικονομικές ανισότητες μέσα στην χιλιανή κοινωνία, οι οποίες καθιστούν την πρόσβαση στην ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση προνόμιο των οικονομικά ισχυρότερων στρωμάτων. Οι στόχοι του φοιτητικού κινήματος παραμένουν η βελτίωση του επιπέδου της δημόσιας εκπαίδευσης, η δωρεάν πρόσβαση σε αυτό και η αποσύνδεση της έννοιας του κέρδους από το εκπαιδευτικό σύστημα. Κατά την διάρκεια της προηγούμενης χρονιάς διοργανώθηκαν διαμαρτυρίες σε ολόκληρη την χώρα, με αποκορύφωμα την «εθνική πορεία για την εκπαίδευση» (3) στις 21 Αυγούστου 2014 όπου, μόνο στην πρωτεύουσα Σαντιάγο, συμμετείχαν 300.000 διαδηλωτές και στην οποία επιτέθηκε η αστυνομία με «αύρες» και δακρυγόνα. Τα μέλη των φοιτητικών συλλόγων κατηγόρησαν την κυβέρνηση πως εξακολουθεί να μην δίνει την δυνατότητα στους φοιτητές και την κοινωνία να συμμετάσχουν ενεργά στις συζητήσεις για τις μεταρρυθμίσεις και απαίτησαν άμεσες βελτιώσεις. υποσημειώσεις: 1. Οι κινητοποιήσεις του 2006 ονομάστηκαν «επανάσταση των πιγκουίνων» εξαιτίας των ασπρόμαυρων μαθητικών στολών που φορούσαν οι διαμαρτυρόμενοι μαθητές. 2. Η αναφορά στον χαρακτηρισμό αποδίδεται κυρίως στις μεγάλες κινητοποιήσεις που πραγματοποιήθηκαν τον Αύγουστο του 2011. 3. Οι κινητοποιήσεις της 21ης Αυγούστου 2014 καλύφθηκαν στα social media μέσω των hashtag #PorLosQueVienen (μτφ. γι’ αυτούς που έρχονται) και #YoMarchoEl21.  

 

 . . .

 

 Τουρκία

από την Αγγελική Μπούμπουκα

Η 20η Μαρτίου 2014, ημέρα που η τουρκική ρυθμιστική αρχή τηλεπικοινωνιών ΤΙΒ μπλόκαρε το Twitter εντός της τουρκικής επικράτειας, καταγράφηκε στην ιστορία του Ίντερνετ ως ορόσημο στην απόπειρα ενός απολυταρχικού καθεστώτος να νικήσει την ελευθερία της έκφρασης στο διαδίκτυο. Η απόφαση της αρχής ήρθε μετά την σχετική προαναγγελία του Ταγίπ Ερντογάν περί «αφανισμού» του συγκεκριμένου κοινωνικού δικτύου, σε μια περίοδο που φούντωνε η κριτική εναντίον του, μετά από μια σειρά αποκαλύψεων περί διαφθοράς και χρηματισμού μελών της κυβέρνησής του, φίλων, συγγενών του και του ίδιου προσωπικά.

Εν μέσω αυτών των αποκαλύψεων, λίγο νωρίτερα, τον Φεβρουάριο του 2014, το κόμμα του πρωθυπουργού Ερντογάν είχε υπερψηφίσει ένα νόμο που έδινε στην TIB τη δυνατότητα να μπλοκάρει την πρόσβαση σε ιστοσελίδες που παραβιάζουν την ιδιωτικότητα ή περιλαμβάνουν προσβολές, ακόμη και χωρίς σχετική δικαστική απόφαση. Με τον ίδιο νόμο, οι πάροχοι ίντερνετ υποχρεώνονται να αποθηκεύουν τα δεδομένα των χρηστών για δύο χρόνια και να τα διαθέτουν στις αρχές όποτε αυτά ζητηθούν, χωρίς να ειδοποιούνται οι χρήστες.

Με αυτό τον νόμο στα χέρια της, η κυβέρνηση δεν έμεινε στην απαγόρευση του Twitter. Μια εβδομάδα αργότερα απαγορεύτηκε και η πρόσβαση στο Youtube μέσω Τουρκίας, μετά τη διαρροή σε αυτό ηχογραφημένων συνομιλιών κρατικών αξιωματούχων που σχεδίαζαν μια υποτιθέμενη επιχείρηση σε βάρος της χώρας, η οποία θα τους έδινε το πρόσχημα να εμπλακούν στον πόλεμο της Συρίας.

Και οι δύο απαγορεύσεις κράτησαν από λίγες μέρες. Το μπλοκάρισμα του Twitter άρθηκε με απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της χώρας, στις 4 Απριλίου, καθώς κρίθηκε πως παραβίαζε την ελευθερία του λόγου. Στη συνέχεια ξαναλειτούργησε και το Youtube (αλλά παρέμειναν μπλοκαρισμένα 15 επίμαχα βίντεο) μετά από απόφαση ενός τοπικού δικαστηρίου.

Οι συγκεκριμένες απόπειρες του τουρκικού καθεστώτος να ελέγξει την διάδοση ανεπιθύμητων πληροφοριών, επιβάλοντας περιορισμούς στην ελευθερία του ίντερνετ, προκάλεσαν εγχώρια και διεθνή κατακραυγή. Είχε προηγηθεί μια χρονιά που τα κοινωνικά δίκτυα, προεξάρχοντος του Twitter, είχαν λειτουργήσει καταλυτικά προς την αμφισβήτηση της κυρίαρχης ειδησεογραφικής ατζέντας και υπέρ μιας πολύ πιο πλουραλιστικής αποτύπωσης της τουρκικής πραγματικότητας. Το 2013 η Τουρκία είχε ζήσει την περίφημη εξέγερση του πάρκου Γκεζί της Κωνσταντινούπολης, που ανέδειξε την αντίδραση μεγάλου μέρους του πληθυσμού στον κυβερνητικό αυταρχισμό. Το Γκεζί δεν θα είχε υπάρξει πέρα από τα όρια της συνοικίας του, ούτε θα καταγραφόταν ως ένα από τα σημαντικότερα κινήματα του σύγχρονου κόσμου, αν δεν υπήρχαν τα κοινωνικά δίκτυα να το αναδείξουν και να βοηθήσουν τον συντονισμό και τη δικτύωση πολιτών που θέλησαν να αντιδράσουν υπό τον συμβολισμό του.

Ένα δυναμικό και μορφωμένο τμήμα της τουρκικής κοινωνίας είχε έκτοτε επίγνωση των δυνατοτήτων που προσφέρει το ελεύθερο ίντερνετ και αντέδρασε στις νέες απαγορεύσεις. Επιπλέον, αντέδρασε ο επιχειρηματικός κόσμος της Τουρκίας, που κατάλαβε πρώτος ότι το οικονομικό κόστος που θα είχαν για την οικονομία της χώρας μπλοκαρίσματα τόσο δημοφιλών κοινωνικών δικτύων, θα ήταν ανυπολόγιστο.

Δεν πρέπει να παραβλέπεται, ωστόσο, πως το φετινό παράδειγμα της Τουρκίας επιβεβαιώνει έναν μετασχηματισμό των πρακτικών που εφαρμόζουν τέτοια αυταρχικά καθεστώτα. Όπως επισημαίνει εδώ η Ζεινέπ Τουφεξί, τουρκάλα κοινωνιολόγος που ειδικεύεται σε θέματα διαδικτύου, μετά τα κινήματα της αραβικής άνοιξης, πολλές κυβερνήσεις έχουν αντιληφθεί ότι δεν αρκούν οι παραδοσιακές μέθοδοι καταστολής των κινημάτων διαμαρτυρίας και τις συνδυάζουν με απόπειρες ελέγχου του ίντερνετ καθώς και των διαδικτυακών εργαλείων που υποβοηθούν τέτοια κινήματα.

 

 . . .

312964-5c60b6a6-3f25-11e4-984a-3af64847c70c

Αυστραλία

από την Μαριάννα Ρουμελιώτη

Στις 15 Δεκεμβρίου του 2014 τα social media κατακλύστηκαν από τουίτς με το χάσταγκ #illridewithyou. Με αφορμή την πολιορκία ενός καφέ στο Σύδνευ από έναν άντρα που φερόταν να έχει σχέσεις με τον ISIS γεννήθηκε το διαδικτυακό κίνημα αλληλεγγύης στους μουσουλμάνους της Αυστραλίας. Κάποιες ώρες μετά την πολιορκία του καφέ και ενώ ήδη υπήρχαν φόβοι για γενικευμένες αντι-ισλαμικές επιθέσεις, κάποιος επιβάτης ενός τρένου γράφει στο τουίτερ ότι μια μουσουλμάνα γυναίκα που καθόταν δίπλα του έβγαλε σιωπηλά τη μαντίλα. Ο επιβάτης την ακολούθησε και της είπε να την ξαναβάλει , προσθέτοντας πως αυτός θα είναι δίπλα της για να περπατήσουν μαζί στο σταθμό. Ο ίδιος γράφει πως η γυναίκα τον αγκάλιασε κλαίγοντας και έφυγε τελικά μόνη της. Αυτό το τουίτ ήταν η αρχή για δεκάδες άλλα αντίστοιχα. Σ’ αυτά οι χρήστες ενημέρωναν για τη διαδρομή που θα ακολουθήσουν και πρότειναν σε όποιον ήθελε να στείλει μήνυμα για να πάνε μαζί με μεγαλύτερη ασφάλεια. Η ίδια χρήστρια (@sirtessa) που έγραψε το πρώτο τουίτ δηλώνοντας τη διαδρομή της είχε και την ιδέα για ένα σχετικό χάσταγκ. Μέσα σε λίγες ώρες το #illridewithyou γέμισε από προσφορές διαφόρων που πρότειναν να συνταξιδέψουν μαζί με μουσουλμάνους που ζουν ή εργάζονται κοντά τους έτσι ώστε να αποφύγουν πιθανές ισλαμοφοβικές επιθέσεις. Μέσα στις πρώτες 2 ώρες το χάσταγκ είχε ήδη 40.000 «προσφορές» ενώ συνολικά έχει περισσότερα από 480.000 tweets. Κάποιοι ανέβαζαν μέχρι και φωτογραφίες με προσωρινά αυτοκόλλητα που έγραφαν πάνω το I’ll ride with you, προκειμένου να είναι ορατοί σε όποιον χρειάζεται βοήθεια.

Η αφορμή της δημιουργίας του #illridewithyou είναι ο φόβος για αντι-ισλαμικές επιθέσεις και βασίζεται σε ένα αρκετά τεταμένο κλίμα των προηγούμενων μηνών. Με επιχειρήσεις σκούπας και πολύ τρομολαγνία από την κυβέρνηση Abbott, η Αυστραλιανή αστυνομία συνέλαβε το 2014 αρκετούς μουσουλμάνους ως υπόπτους για συνεργασία με τον ISIS, ενώ η ίδια η κυβέρνηση έθεσε τη χώρα σε κατάσταση υψηλού κινδύνου για το ενδεχόμενο τρομοκρατικής ενέργειας. Για κάποιες από αυτές τις επιχειρήσεις υπήρξαν καταγγελίες ότι η αστυνομία έσπασε τις πόρτες των σπιτιών και συνέλαβε τους άντρες ενώ από τις γυναίκες ζητούσαν με τη βία να βγάλουν τις μαντίλες τους. Όταν κάποιες αρνήθηκαν, ξυλοκοπήθηκαν μπροστά στα παιδιά τους. Οι πολιτικές μουσουλμανικές οργανώσεις της Αυστραλίας μιλούσαν τις επόμενες μέρες για στοχοποίηση και εκφοβισμό της κοινότητας, καταγγέλλοντας την αστυνομοκρατία του Αυστραλιανού κράτους. Την επόμενη μέρα, περίπου 500 με 700 άτομα διαδήλωσαν στην δυτική περιοχή Λακέμπα του Σύδνεϋ ενάντια στις ισλαμοφοβικές επιχειρήσεις της αστυνομίας. Τις επιχειρήσεις σκούπας και τις σχετικές διαδηλώσεις ακολούθησε ο θάνατος του 18χρονου μουσουλμάνου Numan Haider έξω από το αστυνομικό τμήμα στην περιοχή Endeavours Hills και ένας ιδιόμορφος «διάλογος» μεταξύ κυβέρνησης Abbott και ISIS που πότε ο ένας ενέκρινε αεροπορικά χτυπήματα πότε ο άλλος καλούσε τα μέλη του να πραγματοποιήσουν επιθέσεις στην Αυστραλία.




Η NSA είχε 12 άτομα να παρακολουθούν το VPN της ελληνικής κυβέρνησης

 

φωτό: δωμάτιο παρακολουθήσεων της Στάζι

φωτό: δωμάτιο παρακολουθήσεων της Στάζι – αναπαράσταση στο DDR Museum

 

Τη μέρα που η ελληνική ειδησεογραφία περιστρέφεται –δικαίως- γύρω από το αποτέλεσμα της τρίτης και τελευταίας ψηφοφορίας για εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας (το οποίο συνεπάγεται άμεσες εκλογές) υπάρχει μια είδηση που μέχρι στιγμής δεν έχει καταφέρει να περάσει ούτε καν στα ψιλά των εγχώριων ΜΜΕ: Σύμφωνα με το νέο πακέτο διαρροών από τη δράση της NSA, που έρχεται σταδιακά στο φως χάρη στον Έντουαρντ Σνόουντεν, η Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας των ΗΠΑ έσπαγε τα συστήματα κρυπτογράφησης των δικτύων VPN (“virtual private networks”, δηλαδή εικονικών ιδιωτικών δικτύων), τα οποία θεωρούνται η ασφαλέστερη οδός επικοινωνίας για οργανισμούς όπως οι κυβερνήσεις κρατών, προκειμένου να τις παρακολουθεί. Η λεπτομέρεια που θα πληροφορηθεί κάπως αργά η απερχόμενη ελληνική κυβέρνηση, είναι ότι μόνο για το VPN που υποτίθεται ότι θα διασφάλιζε τη μυστικότητα των επικοινωνιών μεταξύ των μελών της, η NSA απασχολούσε 12 πράκτορές της.

 

“One example is virtual private networks (VPN), which are often used by companies and institutions operating from multiple offices and locations. A VPN theoretically creates a secure tunnel between two points on the Internet. All data is channeled through that tunnel, protected by cryptography. When it comes to the level of privacy offered here, virtual is the right word, too. This is because the NSA operates a large-scale VPN exploitation project to crack large numbers of connections, allowing it to intercept the data exchanged inside the VPN — including, for example, the Greek government’s use of VPNs. The team responsible for the exploitation of those Greek VPN communications consisted of 12 people, according to an NSA document SPIEGEL has seen.”

Απόσπασμα από την ανάρτηση του Der Spiegel (η υπογράμμιση από το Thecricket)

 

Την αποκάλυψη φέρνει στο φως το περιοδικό Der Spiegel, στο τρέχον τεύχος του. Οι νέες διαρροές Σνόουντεν αφορούν τις μεθόδους που χρησιμοποιούν οι αμερικανικές και βρετανικές μυστικές υπηρεσίες καθώς και οι σύμμαχοί τους στο “Five Eyes” προκειμένου να σπάσουν και τα τελευταία επίπεδα ασφάλειας του Ίντερνετ και να έχουν πρόσβαση στα πάντα. Όπως αποδεικνύουν τα απόρρητα έγγραφα, η NSA θεωρεί τα συστήματα κρυπτογράφησης «απειλή» για το έργο της, δηλαδή για την υποκλοπή πληροφοριών και την αντιμετώπιση κακόβουλων λογισμικών. Γι’αυτό επενδύει ιδιαίτερα στο σπάσιμό τους. Σε μεγάλο βαθμό τα έχει καταφέρει, ωστόσο το αισιόδοξο είναι ότι υπάρχουν ακόμα συστήματα κρυπτογράφησης που την δυσκολεύουν. Βέβαια, όπως επισημαίνουν, οι συντάκτες του Spiegel, τα συγκεκριμένα έγγραφα χρονολογούνται δύο χρόνια πίσω, οπότε μπορεί στο μεταξύ οι αμερικανοί και βρετανοί πράκτορες να έχουν σπάσει και τα τελευταία συστήματα.

Τα VPNs που πριν από είκοσι χρόνια χρησιμοποιούνταν κατά κύριο λόγο από κυβερνήσεις και μυστικές υπηρεσίες για τη διακίνηση απόρρητων πληροφοριών, είναι σήμερα διαθέσιμα σε όλους τους χρήστες που θέλουν ένα αυξημένο επίπεδο ασφαλείας στις επικοινωνίες τους από οποιοδήποτε μέρος του κόσμου. Τα χρησιμοποιούν τράπεζες, εταιρείες, πανεπιστήμια, ακόμη και ιδιώτες που δεν θέλουν να αφήσουν τις συναλλαγές τους εκτεθειμένες σε ενδεχόμενες παρακολουθήσεις. Επιπλέον, η ύπαρξή τους και το γεγονός ότι δεν είχε βρεθεί ακόμα ο τρόπος παραβίασής τους, δημιουργούσε σημαντικές δικλείδες ασφαλείας και ενάντια στο κοινό έγκλημα ή και σε πιο σοβαρές απειλές και επιθέσεις μέσω διαδικτύου.

Τις τελευταίες ώρες η διεθνής κοινότητα ειδικών σε ζητήματα διαδικτυακής ασφάλειας, τονίζει ότι για πρώτη φορά γίνεται γνωστό πώς ακριβώς η NSA έσπαγε τα συστήματα ασφαλείας των VPN και τα πρωτόκολλα SSL και TLS. Χαρακτηριστικό είναι το σχετικό τουίτ του Τζόναθαν Μάγιερ, στο μάθημα του οποίου βασίζεται η σειρά των αναρτήσεων που κάνουμε στο thecricket για τη νομοθεσία των ΗΠΑ περί παρακολουθήσεων:

 

Επισημαίνουν επίσης τους κινδύνους που συνεπάγεται αυτή η δράση της NSA για την ασφάλεια όλων μας:

 

Οι υποκλοπές μέσω παραβίασης των πρωτοκόλλων SSL και TLS, φαίνεται πως είναι κάτι παραπάνω από ρουτίνα για της μυστικές υπηρεσίες. Για το 2012 στόχος της NSA ήταν να φτάσει τα 10 εκατομμύρια παραβιάσεις συνδέσεων μέσω https τη μέρα. Έδειχναν μάλιστα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την στιγμή που οι χρήστες πληκτρολογούν τα password τους για να συνδεθούν σε δίκτυα και υπηρεσίες όπως τα Facebook, Twitter, Hotmail, Yahoo και το iCloud της Apple, ώστε να αποκωδικοποιήσουν τον τρόπο λειτουργίας των εφαρμογών κρυπτογράφησης, επισημαίνουν οι συντάκτες του Spiegel.

*  *  *

Όπως διαπιστώνεται, οι αμερικανοί πράκτορες διαχωρίζουν πέντε κλιμακούμενα επίπεδα δυσκολίας στο σπάσιμο των συστημάτων κρυπτογράφησης. Το “trivial” (μηδαμινό) αφορά κάτι όπως η καταγραφή της διαδρομής ενός εγγράφου που αποστέλλεται μέσω ίντερνετ. Η παρακολούθηση ενός τσατ στο Facebook θεωρείται “minor task”. Μέτριας δυσκολίας, δηλαδή “moderate”, είναι η αποκρυπτογράφηση email που στέλνονται μέσω του ρωσικού παρόχου ηλεκτρονικής αλληλογραφίας «mail.ru». Τα πράγματα δυσκολεύουν με την παρακολούθηση της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας όσων χρησιμοποιούν παρόχους όπως το Zoho και το δίκτυο Tor (η πιο γνωστή και δωρεάν υπηρεσία που επιτρέπει στους χρήστες να πλοηγούνται στο διαδίκτυο διατηρώντας την ανωνυμία τους). Τέτοιες παρακολουθήσεις θεωρούνται “major” (μεγάλης) δυσκολίας. Υπάρχουν, όμως και συστήματα τα οποία οι πράκτορες δεν μπορούν να τα σπάσουν και τα κατατάσσουν στο επίπεδο “catastrophic”. Τέτοια είναι, για παράδειγμα, ένας συνδυασμός ταυτόχρονης χρήσης του δικτύου Tor, με το σύστημα ανταλλαγής μηνυμάτων CSpace και το σύστημα ιντερνετικής τηλεφωνίας ZRTP (χρησιμοποιείται για την κρυπτογράφηση τηλεφωνημάτων και ανταλλαγής τσατ μέσω κινητών τηλεφώνων).

*  *  *

Υπενθυμίζουμε ότι η λειτουργία του προγράμματος παρακολουθήσεων της NSA βασίζεται στο Νόμο περί Παρακολουθήσεων Αντικατασκοπείας (Foreign Intelligence Surveillance Act ή FISA), ο οποίος νομιμοποίησε για πρώτη φορά τις μαζικές (bulk) υποκλοπές, εντός και εκτός συνόρων ΗΠΑ, για παρελθοντικές ή/και μελλοντικές επικοινωνίες. Στενοί συνεργάτες της NSA στο πρόγραμμα παρακολουθήσεων είναι οι μυστικές υπηρεσίες των άλλων χωρών μελών της συμφωνίας “Five Eyes” (επισήμως “UKUSA Agreement”): η GCHQ της Μ.Βρετανίας, η CSE του Καναδά, η ASD της Αυστραλίας, και η GCSB της Ν.Ζηλανδίας.

Περισσότερα για το νομικό πλαίσιο, στην σχετική ανάρτηση Παρακολουθήσεις εκτός συνόρων ή «για λόγους εθνικής ασφάλειας».